Privatisering en sociale woningbouw

De aankondiging van president Jennifer Geerlings-Simons dat SRD 270 miljoen beschikbaar wordt gesteld voor sociale woningbouw is een belangrijke, meer dan symbolische stap in de aanpak van de woningnood. Met dit revolving fonds kunnen naar verwachting 300 van de ruim 20.000 woningzoekenden worden geholpen. Hoewel het fonds zichzelf op termijn aanvult, blijft de nood hoog en groeit de vraag wekelijks. Extra financiering is daarom dringend nodig, zonder te wachten op toekomstige olie-inkomsten na 2028.

Privatisering als financieringsbron
Een mogelijke oplossing is de verkoop (geheel of gedeeltelijk) van staatsbedrijven, waarbij de opbrengsten worden ingezet voor sociale woningbouw. Dit vereist een zorgvuldige uitvoering, zodat de staat een eerlijke waarde ontvangt en de rechten van werknemers gewaarborgd blijven.

Rol van de staat in de economie
Volgens de visie van dr. ir. Frank Essed uit de zestiger jaren van de vorige eeuw dient de staat c.q. de overheid in te grijpen om sectoren te ontwikkelen en economische activiteit en kapitaalvorming te stimuleren wanneer particulier kapitaal en initiatief ontbreken. Zodra bedrijven stabiel functioneren, zou de staat zich moeten terugtrekken en aandelen verkopen aan burgers om kapitaalvorming te bevorderen.

Vanuit dit uitgangspunt heeft de staat een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van diverse sectoren:
• toerisme (o.a. participatie in Torarica en oprichting van METS)
• voedselvoorziening (Melkcentrale Paramaribo, Surland en Tropica Sappen)
• infrastructuur en logistiek (NV Havenbeheer Suriname, NV SMS, NV SLM en NV NVB)
• energie en nutsvoorzieningen (oprichting van Staatsolie, Surinaamse Waterleiding Maatschappij en Energie Bedrijven Suriname)
• financiële stabiliteit (participatie in Vervuurtsbank, nu Hakrinbank, en DSB)
• kredietwezen (VCB, Landbouwbank en SPSB)

Daarnaast nam de staat bij de onafhankelijkheid Nederlandse bedrijven over om werkgelegenheid te behouden en de bedrijfsvoering te continueren, zoals Mariënburg, Waterloo, SML Wageningen, Bruynzeel en SAIL. Deze interventies kenden wisselend succes, vaak door gebrek aan modernisering of veranderende marktomstandigheden.

Tijd voor een nieuwe rol
De historische rol van de staat als ondernemer is grotendeels uitgespeeld. De focus zou nu moeten liggen op regulering, toezicht en het scheppen van randvoorwaarden voor economische groei. Activiteiten zoals melkproductie, visverwerking, rijstbouw of verhuur van zwaar materieel (Surzwam) behoren niet langer tot de kerntaken van de overheid.

Voorstel voor privatisering
Met uitzondering van de autoriteiten (MAS, TAS, EAS) en strategische bedrijven – zoals Staatsolie, NV Havenbeheer, NV Luchthavenbeheer, de SWM, de EBS en het NVB – kunnen andere staatsbedrijven (of delen daarvan) worden verkocht of geprivatiseerd.

In onderstaande gevallen kan overwogen worden:
• verkoop van minderheidsaandelen in Staatsolie, naar voorbeeld van Petrobras in Brazilië
• verkoop tot 49% van de aandelen in Energie Bedrijven Suriname bij liberalisering van de energiesector
• verkoop tot 49% van Telesur, gezien de reeds geliberaliseerde telecomsector
Een deel van de opbrengsten kan terugvloeien naar de bedrijven zelf, terwijl een substantieel deel wordt ingezet voor sociale woningbouw.

Voorwaarden voor succes

Een transparant en zorgvuldig proces is cruciaal. Belangrijke voorwaarden zijn:
● instelling van een presidentiële taskforce met tripartite vertegenwoordiging
● verkoop via openbare inschrijving
● onafhankelijke waardebepaling door deskundigen
● strikte eisen aan kopers (businessplan, bescherming werknemers, anti-witwasmaatregelen, bewezen betrouwbaarheid)
● voorkomen van monopolies door uitsluiting van directe concurrenten
● maximale inzet en herplaatsing van werknemers
● mogelijkheid voor kleine spaarders en institutionele beleggers om aandelen te verwerven
● flexibiliteit voor nieuwe eigenaren in bedrijfsactiviteiten (bijv. projectontwikkeling)

Voordelen van privatisering
Privatisering kan meerdere voordelen opleveren:
• afschaffing c.q. verlaging van subsidies aan verlieslatende staatsbedrijven, waardoor meer middelen beschikbaar komen voor salarissen in zorg en onderwijs
• stimulering van economische activiteit door efficiëntere bedrijfsvoering
• vermindering van politieke onrust bij benoemingen van RvC’s en directies en meer focus op beleid en bestuur
• ontwikkeling van de kapitaalmarkt
• en vooral: meer financiële ruimte om de woningnood structureel aan te pakken

Ten slotte
De kernboodschap is helder: onderontwikkeling is een keuze (Maureen Silos, 1991). Door strategisch te kiezen voor privatisering en herinvestering in sociale woningbouw, kan Suriname een belangrijke stap zetten richting duurzame ontwikkeling en sociale vooruitgang.