Een flydubai-vliegtuig staat geparkeerd op de internationale luchthaven van Dubai in Dubai, Verenigde Arabische Emiraten, omdat de oorlog met Iran het reisverkeer heeft ontregeld. (Foto: AP)
De economieën van de Golfstaten ondervinden de zwaarste klappen nu het conflict tussen de Verenigde Staten (VS), Israël en Iran voortduurt. Van energie-export tot toerisme, de gevolgen van deze oorlog dreigen de regio te treffen met forse economische schade en het risico op een recessie.

Sinds het uitbreken van de vijandelijkheden op 28 februari voert Iran voortdurende aanvallen uit op militaire bases in de Golfstaten, die volgens Teheran worden gebruikt door de VS in hun oorlog tegen Iran. De Golfstaten verwerpen deze claims en bestempelen de aanvallen als onrechtvaardig. De gevolgen van de aanvallen zijn desastreus voor de energieproductie, het toerisme en de transportsector, en brengen de regio in gevaar voor een economische crisis die vergelijkbaar is met die tijdens de Golfoorlog van 1990-1991.

Khaled Almezaini, politicoloog aan de Zayed Universiteit in Dubai, zegt: "De verstoringen van de luchtvaart, het toerisme, de scheepvaartroutes en energie-export, gecombineerd met hogere verzekeringspremies en transportkosten, betekenen dat de regio mogelijk honderden miljoenen dollars per dag aan economische activiteit verliest." Hoe groot de schade precies wordt, hangt volgens hem vooral af van hoe lang de handelsroutes, havens en het luchtruim gesloten blijven.

Daling in olieproductie en export
De olieproductie in het Midden-Oosten is sinds het begin van het conflict al fors gedaald. Volgens Rystad Energy viel de dagelijkse productie terug van 21 miljoen naar 14 miljoen vaten binnen iets meer dan een week. Als commerciële schepen de Straat van Hormuz blijven vermijden vanwege Iraanse bedreigingen, kan de productie volgens het onderzoeksbureau zelfs dalen tot 6 miljoen vaten per dag in het meest negatieve scenario.

Ondanks uitspraken van president Donald Trump dat meerdere landen bereid zijn om de VS te helpen bij het beveiligen van de zeestraat, heeft geen enkele regering tot nu toe deelname aan een militaire operatie bevestigd. Sommige landen sluiten deelname aan een maritieme coalitie juist uit.

Afhankelijkheid van olie en kwetsbare economieën
Hoewel de Golfstaten de afgelopen decennia hun economieën hebben gediversifieerd, is olie-export nog steeds goed voor bijna een kwart van hun bruto binnenlands product (bbp). Vooral Qatar, Koeweit en Bahrein zijn kwetsbaar vanwege hun beperkte alternatieve exportroutes die de Straat van Hormuz kunnen omzeilen. Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) staan er iets beter voor dankzij infrastructuur zoals de East-West Pipeline en de pijpleiding naar Fujairah, die gezamenlijk miljoenen vaten per dag kunnen vervoeren.

De Amerikaanse investeringsbank Goldman Sachs schat dat Qatar en Koeweit hun bbp met 14 procent kunnen zien dalen als het conflict tot eind april aanhoudt. Voor de VAE en Saudi-Arabië wordt een krimp van respectievelijk 5 en 3 procent verwacht. Tegelijkertijd handhaaft ratingbureau S&P Global een stabiele outlook voor Qatar, dankzij de grote financiële buffers van het land die tijdelijk verlies van inkomsten kunnen opvangen.

Capital Economics waarschuwt dat de economische krimp in de regio tussen de 10 en 15 procent kan bedragen bij een conflictduur van ten minste drie maanden en blijvende schade aan energie-infrastructuur.

Impact op Irak en bredere regio
Ook Irak, dat grenst aan de Golf maar geen lid is van de Golf Samenwerkingsraad (GCC), wordt hard getroffen. Volgens Peter Martin van Wood Mackenzie verliest de Iraakse overheid dagelijks ongeveer 3 miljard dollar aan inkomsten door een geschatte daling van 70 procent in de olieproductie. Indien de productie in 2026 met 10 procent daalt, zou het bbp van Irak dit jaar met 3,5 procent kunnen krimpen.

Naast energie ondervindt vooral de toerismesector forse schade. Deze sector is goed voor ongeveer 11 procent van het bbp van de GCC-landen. Door luchtruimsluitingen en restricties werden alleen al tussen 28 februari en 8 maart 37.000 vluchten geannuleerd, aldus het luchtvaartanalysebureau Cirium.

De VAE sloot kortstondig het hele luchtruim vanwege "snel veranderende regionale veiligheidsontwikkelingen". Dubai International Airport, normaal ’s werelds drukste internationale luchthaven, moest vluchtoperaties stilleggen na een drone-aanval op een nabijgelegen brandstofdepot. Qatar Airways hervatte langzaam speciale vluchten, maar geen enkele Golfcarrier heeft het pre-oorlogs niveau van vluchten gehaald.

Het World Travel & Tourism Council schat dat het conflict de regio dagelijks 600 miljoen dollar aan bestedingen door internationale toeristen kost. Emilie Rutledge van The Open University benadrukt dat de annulering van toeristische boekingen, conferenties en sportevenementen enorme gevolgen heeft voor hotels en de gastvrijheidssector.

Vergelijking met eerdere crises en vooruitzichten
Volgens analist Yesar Al-Maleki van MEES zou de economische schade bij aanhoudend conflict kunnen uitgroeien tot een crisis vergelijkbaar met die tijdens de Covid-19-pandemie, of zelfs de Golfoorlog van 1991 kunnen benaderen.

Almezaini verwacht echter geen algehele recessie in de Golfregio. Dankzij omvangrijke financiële reserves kunnen veel landen korte termijn schokken opvangen. “De meest waarschijnlijke uitkomst is een vertraging in de groei en een vertraagd herstel, vooral in grotere economieën als de VAE en Saudi-Arabië,” aldus Almezaini. “Als de spanningen snel afnemen, is de regio goed gepositioneerd om sneller te herstellen dan velen denken.”