Tankers varen in de Golf, nabij de Straat van Hormuz, gezien vanuit het noorden van Ras al-Khaimah in de Verenigde Arabische Emiraten. (Foto: Reuters)
Terwijl de olieprijzen wereldwijd stijgen door de oorlog tussen de VS, Israël en Iran, hebben Europese leiders zich uitgesproken tegen de oproep van president Donald Trump om een militaire rol te spelen bij het beveiligen van de strategisch belangrijke Straat van Hormuz. Dit gebeurde tijdens een bijeenkomst van de Europese ministers van Buitenlandse Zaken in Brussel, waar ook de stijgende energieprijzen centraal stonden.

De Straat van Hormuz is een essentiële zeestraat waardoor ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie-export verloopt. Sinds het begin van het conflict op 28 februari is de doorgang door de oorlogssituatie in de regio vrijwel stil komen te liggen, wat de energiemarkten wereldwijd in beroering heeft gebracht.

Terughoudendheid onder EU-landen
De Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Johann Wadephul, benadrukte maandag in Brussel dat Duitsland geen militaire operaties in de regio zal ondersteunen. "We verwachten dat de VS en Israël ons informeren en betrekken bij hun acties, zodat we een helder beeld krijgen van de doelstellingen en behaalde resultaten," zei Wadephul. Pas daarna kan worden nagedacht over een gezamenlijke veiligheidsarchitectuur voor de regio, samen met de buurstaten.

Ook andere Europese landen uitten hun terughoudendheid. Zo liet Griekenland weten zich niet te zullen mengen in militaire acties in de Straat van Hormuz, en bevestigde Italië dat het geen deelname overweegt aan eventuele maritieme missies in het gebied. Denemarken toonde zich iets meer open voor mogelijke steun om de vrije doorvaart te garanderen, maar benadrukte tegelijkertijd het belang van de-escalatie en realisme in het conflict.

Het Verenigd Koninkrijk werkt aan een gezamenlijk plan om de Straat van Hormuz weer open te stellen en de vrijheid van navigatie te herstellen, maar waarschuwde dat dit geen gemakkelijke opgave zal zijn.

Druk VS en verdeeldheid binnen EU
De oproep van president Trump om een NAVO-coalitie op te richten die oorlogsschepen naar de Straat van Hormuz stuurt, werd door veel Europese leiders met scepsis ontvangen. EU-buitenlandchef Kaja Kallas gaf aan dat de EU eerst intern moet bespreken wat de lidstaten bereid zijn te doen om de zeestraat te heropenen. Ze verwees daarbij ook naar de geopolitieke gevolgen: de huidige blokkade van de Straat van Hormuz voedt volgens haar de Russische oorlog tegen Oekraïne, aangezien Moskou profiteert van hoge energie-inkomsten.

Europese leiders voelen zich “steeds meer onder druk gezet door Trump” om te helpen bij het heropenen van de zeestraat, maar er is weinig bereidheid om zich direct bij het conflict aan te sluiten. "Ze bespreken oplossingen, maar dat betekent niet automatisch het sturen van oorlogsschepen," aldus Al-Jazeera-correspondent Step Vaessen.

Frankrijk stelde voor om de EU-missie Aspides uit te breiden, een kleine maritieme missie die sinds 2024 actief is in de Rode Zee om schepen te beschermen tegen aanvallen door de Houthi-rebellen in Jemen. Deze missie omvat momenteel Italiaanse en Griekse schepen en kan mogelijk worden uitgebreid met Franse en extra Italiaanse ondersteuning. Duitsland uitte echter zijn scepsis over het nut van zo’n uitbreiding in de Straat van Hormuz.

De Duitse minister van Defensie, Boris Pistorius, vroeg zich hardop af wat enkele Europese fregatten zouden kunnen betekenen in een gebied waar de Amerikaanse marine al de dominante macht is. Hij benadrukte dat dit "niet onze oorlog" is en dat Duitsland er geen rol in wil spelen. Over de toekomst van NAVO zei Pistorius geen verzwakking van het bondgenootschap te verwachten door deze kwestie.

De Europese Unie staat voor een lastig dilemma: enerzijds is er de dringende noodzaak om de vrije doorvaart door de Straat van Hormuz te waarborgen en zo de wereldwijde energievoorziening veilig te stellen, anderzijds is er grote terughoudendheid om militair betrokken te raken in een conflict dat door de VS en Israël is geïnitieerd. Terwijl de spanningen hoog oplopen en olieprijzen recordhoogten bereiken, blijft de EU zoeken naar een gebalanceerde aanpak die stabiliteit bevordert zonder onnodige escalatie.