Tankers varen in de Golf, nabij de Straat van Hormuz, gezien vanuit het noorden van Ras al-Khaimah, vlakbij de grens met het Omaanse bestuursgebied Musandam, te midden van het conflict tussen de VS en Israël met Iran, in de Verenigde Arabische Emiraten. (foto: Reuters)
Lang voordat de Verenigde Staten (VS) en Israël Iran aanvielen, had de Islamitische Republiek haar eigen wapen bedacht: het gijzelen van ’s werelds belangrijkste olieleveringsroute om het militaire overwicht van haar tegenstanders te neutraliseren, zeggen drie regionale bronnen die bekend zijn met de Iraanse strategie.

Al decennialang geeft Iran aan dat het, mocht het tot een confrontatie komen, het tankerverkeer door de Straat van Hormuz zou beperken. Deze strategische zeestraat is het kwetsbaarste punt van Iran’s tegenstanders, omdat verstoringen daar direct wereldwijd voelbaar zijn op de energiemarkten.

Met deze belangrijkste exportader van de Golfregio in het vizier, heeft Teheran het grootste economische bezit van de regio omgevormd tot haar krachtigste afschrikmiddel, aldus de bronnen. Normaal gaat ongeveer een vijfde van de mondiale olie- en vloeibaar aardgasstromen via de vitale doorgang, die nu door Iran effectief is afgesloten. Volgens VN-gegevens is het scheepvaartverkeer sinds het begin van de oorlog op 28 februari met 97% gedaald.

Iran heeft soortgelijke tactieken eerder toegepast. Tijdens de “Tankeroorlog” in het conflict tussen Iran en Irak (1980–1988) werden schepen aangevallen, waardoor de Golf een van de gevaarlijkste vaarwegen ter wereld werd. Destijds moest Washington tankers escorteren door de Straat van Hormuz.

Maar Iran beschikt nu over veel krachtigere middelen, waaronder grote voorraden goedkope raketten en drones die scheepvaart in een veel breder gebied kunnen bedreigen. De aanvallen van deze maand tonen aan hoe snel Teheran het verkeer kan verstoren zonder het water te mijnen.

De Amerikaanse president Donald Trump heeft Iran herhaaldelijk gewaarschuwd. Hij benadrukte dat de Verenigde Staten “militaire doelen totaal hebben vernietigd” en dreigde met verdere aanvallen op de olie-infrastructuur van Iran, waaronder het strategisch belangrijke Kharg-eiland. Trump verklaarde dat als Iran of anderen de vrije doorgang voor schepen in de Straat van Hormuz zouden belemmeren, hij “direct deze beslissing zou heroverwegen.”

Golfstaten, waaronder de Verenigde Arabische Emiraten en Saudi-Arabië, hebben hun bezorgdheid geuit over de escalatie in de regio. De Emiraten waarschuwden voor de risico’s van aanvallen op hun havens en infrastructuur en riepen burgers op havens en militaire locaties te verlaten om burgerslachtoffers te voorkomen. Tegelijkertijd kondigden zij aan de veiligheid van de scheepvaart en energievoorziening te willen waarborgen en werkten nauw samen met internationale partners om verdere escalatie te vermijden.

Sinds het begin van de oorlog heeft Iran tientallen ballistische raketten en drones gelanceerd op doelen in de Golfregio, met name op faciliteiten in de Verenigde Arabische Emiraten. Iran heeft ook verklaard dat het het recht heeft zijn soevereiniteit te verdedigen tegen Amerikaanse en Israëlische aanvallen, en dreigde met verdere vergeldingsacties.

"Trump zou als eerste toegeven"
“Iran is zwaar bewapend, maar er is geen manier waarop het een directe confrontatie kan winnen,” zei Ali Vaez, directeur van het Iran-project bij de International Crisis Group. Anticiperend op verdere Amerikaanse en Israëlische aanvallen na een oorlog van 12 dagen in juni vorig jaar, onderzocht Teheran hoe het elk conflict “in tijd en ruimte” kan verlengen.

“Als Iran de wereldeconomie gijzelt, zou Trump als eerste toegeven,” voegde Vaez toe.

De regionale bronnen die anoniem wensten te blijven omdat ze niet bevoegd waren publiekelijk te spreken, zeiden dat het machtige Islamitische Revolutionaire Garde Corps (IRGC) van Iran zich al lange tijd voorbereidde op een confrontatie met Israël en Washington.

De grenzen van de waakzaamheid werden deze week duidelijk toen op donderdag alleen al twee aanvallen plaatsvonden die ogenschijnlijk los van elkaar waren, meer dan 800 kilometer uit elkaar, in Virginia en Michigan.

Het plan van de Garde, dat het 47 jaar oude systeem van islamitische clerici met een felle anti-westerse houding wil beschermen, werd geactiveerd op 28 februari, na de dood van Opperste leider ayatollah Ali Khamenei op de eerste dag van het conflict.

De kern van de strategie is het erkennen van Irans militaire beperkingen tegenover superieure machten, aldus de bronnen. De planners in Teheran willen in plaats daarvan de olie-export onder druk zetten en asymmetrische aanvallen uitvoeren op Amerikaanse doelen verspreid over de regio.

Een F-35C Lightning II van de Amerikaanse mariniers maakt zich klaar voor een landing met vanghaken op het vliegdek van het Amerikaanse vliegdekschip USS Abraham Lincoln van de Nimitz-klasse, ter ondersteuning van Operatie Epic Fury, een aanval op Iran vanaf een onbekende locatie op 7 maart 2026. (Foto via Reuters)

Iran zet gewapende confrontatie om in economische schok
De strategie wil economische druk uitoefenen – zowel binnenlands als internationaal – op president Donald Trump om de oorlog te stoppen.

“Dit is asymmetrische oorlogsvoering bij uitstek, waarbij Iran met een klein aantal aanvallen wereldwijd grote effecten bereikt die pijnlijke kosten veroorzaken,” zei Michael Eisenstadt van het Washington Institute.

“Het doel is economische pijn te creëren, waardoor de steun voor de oorlog in de Verenigde Staten verder ondermijnd wordt en de druk op Washington om het te beëindigen toeneemt.”

In plaats van zijn krachten op één slagveld te concentreren, verspreidt Teheran zijn campagne met golven goedkope raket- en droneaanvallen door de Golfregio, vergelijkbaar met aanvallen die voorheen werden uitbesteed aan door Iran gesteunde groepen in Irak, Jemen, Syrië en Libanon.

Deze aanpak weerspiegelt een doctrine die door de IRGC over tientallen jaren is gevormd, gebaseerd op de aanname dat een sterkere vijand bij het begin van een oorlog Irans leiderschap en commandostructuur zou proberen uit te schakelen.

De Garde past lessen toe uit jaren van schaduwoorlog met de VS, aldus de bronnen. Maar dit keer voert Teheran het beleid zelf uit in plaats van vooral te vertrouwen op regionale proxy’s die eerder de voorlinie van verdediging vormden.

VS-aanpak gekenmerkt door 'wensdenken', zegt Vaez
Ali Vaez zei dat de VS onvoorbereid de oorlog is ingegaan, gedreven door “veel wensdenken en weinig goed doordachte strategieën.”

Washington had aanvallen met drones op Golfstaten, verstoringen van vaarwegen en de noodzaak om burgers te evacueren niet voorzien. Deze tekortkomingen weerspiegelen volgens hem het niet leren van lessen over het risico van drones in moderne oorlogsvoering.

Iran daarentegen handhaaft zijn gedecentraliseerde “Mosaic”-doctrine, waarbij commando en controle verspreid zijn om een decapitatie te weerstaan, onder één coördinerend centrum.

Zelfs na Khamenei’s dood zouden parlementvoorzitter Mohammad Baqer Qalibaf, een voormalig commandant van de Garde, en Ali Larijani, hoofd van de nationale veiligheidsraad van Iran, volgens twee bronnen de oorlogsinspanningen vanuit Teheran blijven leiden.

Vaez stelde dat hoewel de VS Iran aanzienlijk kunnen verzwakken, een totale nederlaag een grondinvasie vereist met mogelijk een miljoen soldaten in moeilijk terrein, iets waar Washington “geen zin in heeft.”

Trump, die ooit beloofde de VS uit “domme” militaire interventies te houden, voert nu volgens velen een open oorlog van keuze, mogelijk de grootste militaire campagne sinds Irak en Afghanistan.

Volgens Vaez is het onmiddellijke doel van Iran overleving. Daarnaast wil het Washington dwingen te accepteren dat dwang – militair, economisch of diplomatiek – niet werkt.

Of die les wordt geleerd, blijft onzeker. Maar door ’s werelds belangrijkste energiecorridor te bewapenen en het slagveld ver buiten Iran’s grenzen uit te spreiden, gokt Teheran erop langer te kunnen volhouden dan een veel sterkere vijand.