Het kunstwerk Your Body Is a Battleground (Barbara Kruger, 1989) verbeeldt de politieke strijd om het vrouwelijk lichaam. Femicide is de uiterste uitkomst van deze machtsstrijd. Wanneer een vrouw haar vrijheid opeist, bijvoorbeeld door een relatie te beëindigen, kan dat in sommige gevallen leiden tot dodelijk geweld door mannen.

Femicide is het opzettelijk doden van vrouwen of meisjes, meestal door een (ex-)partner of familielid, vaak na een langdurig patroon van controle en geweld. In Suriname waren er in de periode 2015–2025 gemiddeld zeven femicides per jaar (data DCIV). Dit is ongeveer twee keer het wereldgemiddelde. Femicide is dus een hardnekkig maatschappelijk probleem. In 2020 was er een duidelijke piek (15), mogelijk gerelateerd aan de Covid-lockdowns, toen partnergeweld wereldwijd toenam.

De cijfers tonen alleen de bekende gevallen. Onderrapportage door gebrekkige registratie is mogelijk. Femicide is het topje van een berg van huiselijk geweld achter de voordeur. Ongeveer een derde van de vrouwen die ooit een partner hebben gehad, ervaart lichamelijk en/of seksueel huiselijk geweld (IDB-onderzoek Suriname). De klinische blik ziet wat hierachter schuilt.

Een jonge man en zijn vriendin hebben ruzie, die snel escaleert. Ze schreeuwt: “Ik wil je niet meer!” Hij reageert: “Als ik jou niet krijg, krijgt niemand je!” Hij trekt een mes. Haar zus, die probeert tussenbeide te komen, ziet een fontein van bloed tegen het plafond spuiten. Ze vlucht gillend weg en wordt een paar honderd meter verderop verward gevonden. Haar zusje is dood. Later zegt ze dat de dader extreem jaloers was. Het slachtoffer mocht niets doen zonder zijn toestemming. Hij volgde haar overal. Ze liep op eieren om hem niet boos te maken. Er waren bedreigingen.

Een man met een gewelddadig verleden bezoekt zijn ex-vriendin en zijn twaalfjarige dochter. Ze zitten aan de keukentafel. Hij schilt fruit met een mesje. De man ergert zich aan het meisje. Na een brutale opmerking verliest hij binnen enkele seconden de controle en steekt haar in de hals. Het meisje overleeft het niet.

Een gescheiden vrouw met vier kinderen legt uit dat ze door angst en mishandeling geen eigen keuzes durfde te maken. Er was ook geweld tijdens zwangerschappen. Schaamte en afhankelijkheid hielden haar gevangen. Het abnormale werd normaal: blauwe ogen, gekneusde ribben, af en toe een fractuur en veel blauwe plekken. Pas na jaren vond ze een veilige uitweg.

Een vrouw meldt huiselijk geweld. Ze twijfelt en voelt druk om te blijven. De man ontkent zijn aandeel en weigert te praten. De vrouw krijgt een veiligheidsplan en hulp om te vertrekken. Maar ze blijft bij hem. Later meldt haar man haar overlijden. De arts constateert een natuurlijke dood. Een familielid meldt echter dat zij denkt dat de partner het slachtoffer heeft gewurgd. Ze zegt dat er eerder wurgpogingen en doodsbedreigingen waren geweest.

Een man wordt tot wanhoop gedreven door een opstapeling van werkloosheid, financiële problemen, schulden en alcoholmisbruik. Hij dreigt met zelfmoord als zijn vrouw wil vertrekken. Er is een voorgeschiedenis van mishandeling. Voor de zekerheid wordt gevraagd of hij ook zijn partner iets zal aandoen. In zulke situaties bestaat een verhoogd risico op doding-zelfdoding.

Zo kun je nog doorgaan: mannen die dreigen hun ex-vrouw te vermoorden als zij een nieuwe relatie wil beginnen; mannen die dronken met een houwer achter hun vrouwen aan rennen; mannen die altijd meegaan naar consulten, duidelijk niet uit betrokkenheid maar uit controle, enzovoort.

Ruzies in relaties zijn normaal, zolang ze wederzijds zijn, zonder dwang of controle, zonder paranoia, zonder structureel geweld en zonder bedreigingen. Zulke ruzies stoppen vanzelf of met hulp. In gezonde relaties nemen beide partners verantwoordelijkheid en is er veiligheid.

Achteraf gezien is femicide vaak voorspelbaar, maar vooraf weet je nooit wat er kan gebeuren. Dat maakt preventie moeilijk. Toch zijn er duidelijke rode vlaggen: escalerend partnergeweld, dwingende controle en extreme jaloezie, stelselmatig lastigvallen na een relatiebreuk, dreigen met zelfmoord of moord, eerder geweld tegen ex-partners en kinderen. Dit zijn giftige signalen die serieus genomen moeten worden. Extreme jaloezie is geen bewijs van liefde; dwingende controle is geen zorgzaamheid. Elke vorm van geweld is onacceptabel.

Het gevaarlijkste moment is vaak wanneer een vrouw besluit te vertrekken. In deze periode zijn waakzaamheid en bescherming cruciaal: praat met iemand die je vertrouwt, zeg ronduit dat je bang bent, zoek deskundige hulp en maak een veiligheidsplan.

Voor veel vrouwen is de gevaarlijkste plek hun eigen huis. Daders zijn meestal geen vreemden, maar (ex-)partners of familieleden. Er is bijna altijd een voorgeschiedenis: intense liefde die snel omslaat in dwang, controle, isolatie en dreiging.

Meisje, zorg goed voor jezelf en herken de rode vlaggen. Je lichaam is je huis; let op wie je in huis haalt. Stel vroeg grenzen: vóór een point of no return.

D. Balraadjsing