De recente aanhoudingen van Rishano Santokhi en burger Stefanus Gerson hebben de discussie over de zogenoemde ‘muilkorfwetten’ in het Wetboek van Strafrecht opnieuw aangewakkerd. Assembleelid Ebu Jones (NDP) vindt dat het strafrecht niet bedoeld is om meningsverschillen, of mensen die gebruik maken van hun recht op vrije meningsuiting, het zwijgen op te leggen. 

Santokhi, zoon van voormalig president Chan Santokhi, werd aangehouden naar aanleiding van een aangifte die het Openbaar Ministerie (OM) in november 2024 had gedaan. Volgens het OM zouden uitlatingen van Santokhi aan het adres van procureur-generaal Garcia Paragsingh, mogelijk in strijd zijn met de artikelen 173, 320 en 321 van het Wetboek van Strafrecht, bepalingen die betrekking hebben op smaad, laster en belediging.

Ook Gerson werd deze week opgepakt na uitlatingen op Facebook gericht tegen de politie. Hem wordt op basis van dezelfde strafbepalingen verweten bedreigende taal te hebben geuit.

Het meest onvriendelijke aan deze aanhoudingen is volgens Jones, dat burgers in de afgelopen jaren vaker zijn aangehouden wegens hun uitlatingen, terwijl de inhoudelijke toetsing van de uitlatingen nooit of pas dagen na de aanhouding plaatsvind.  

“De burger wordt eerst aangehouden en soms enkele dagen vastgezet, om vervolgens weer in vrijheid te worden gesteld. De rechterlijke toetsing komt pas achteraf,” stelt hij. Volgens Jones moet juist die onafhankelijke beoordeling centraal staan, voordat tot vrijheidsbeneming wordt overgegaan.

In het specifieke geval van Santokhi benadrukt Jones dat de zaak juridisch moet worden beoordeeld op basis van de wetgeving die gold op het moment van de uitlatingen. Zelfs als bepalingen later zouden zijn gewijzigd, blijft het uitgangspunt dat het vermeende feit plaatsvond toen de betreffende artikelen nog van kracht waren.

Jones onderstreept dat het strafrecht het “ultimum remedium” hoort te zijn: een laatste redmiddel. In zijn visie lenen conflicten over reputatieschade, belediging of vermeende laster zich in veel gevallen beter voor behandeling via het civiele recht.

“Als iemand meent dat zijn reputatie is geschaad, kan hij naar de burgerlijke rechter stappen. Daar kan worden getoetst of er sprake is van een onrechtmatige uitlating en of schadevergoeding op zijn plaats is,” zegt hij. In plaats van strafrecht moet civielrecht worden toegepast, omdat een ieder vrij is om naar de rechter te stappen. 

Het risico van strafrechtelijke vervolging is volgens hem dat de bepalingen in de praktijk als drukmiddel kunnen worden ingezet. “Het mag niet zo zijn dat het strafrecht wordt gebruikt om mensen het zwijgen op te leggen,” benadrukt het assembleelid. 

Binnen De Nationale Assemblee wordt gewerkt aan voorstellen om de zogenoemde muilkorfwetten in het Wetboek van Strafrecht te schrappen of te herzien. Jones is een van de initiatiefnemers. Doel is volgens hem een betere balans te vinden tussen bescherming van reputatie en de vrijheid van meningsuiting.

Tegelijkertijd erkent hij dat nieuwe ontwikkelingen, zoals kunstmatige intelligentie en gemanipuleerde beelden of uitspraken, aanvullende juridische waarborgen vereisen. “Daar zullen mechanismen voor moeten worden ontwikkeld,” stelt hij.

De recente aanhoudingen hebben volgens Jones nogmaals duidelijk gemaakt dat heldere grenzen nodig zijn voor het inzetten van strafrecht bij uitlatingen in het publieke debat. “Vrijheid van meningsuiting is een fundament van de rechtsstaat. Het strafrecht mag niet het eerste instrument zijn bij woorden, maar het laatste,' zegt Jones.