Jack Menke
Socioloog Jack Menke stelt dat het politieke systeem na vijftig jaar onafhankelijkheid vast zit in een vicieuze cirkel van coalities zonder duidelijke ontwikkelingsvisie. In zijn analyse stelt hij dat de verwevenheid van politiek, staatsbedrijven en economische belangen, het land structureel belemmert. Menke pleit daarom voor een moreel-technisch overgangskabinet van onafhankelijke deskundigen, dat de basis moet leggen voor een nieuw politiek en economisch ontwikkelingsmodel.

De politieke democratie zit in een diep moeras. Met woorden van een Leiding 11A marktverkoper: ”De huidige NDP+regering bestaat uit 7 Regeringen: 6 coalitiepartijen plus 1 oppositiepartij. De vorige VHP+regering bestond uit 6 regeringen: 4 coalitiepartijen en 2 oppositiepartijen…. Het is 1 pot nat met geen verschil tussen regering en oppositie die elkaar in stand houden” vervolgde de zuchtende marktverkoper. Vanaf 1975 lukte het met 10 verkiezingen en 2 militaire regimes geen enkele regering om Suriname op een ontwikkelingspad te zetten. Krom gegroeide politieke partijen en staatsinstituten bleken een goede voedingsbodem voor economisch gewin door bovengrondse en ondergrondse elites, natuurvernietiging en ontdemocratisering.

Staats- en economische macht 
In tegenstelling tot West Europa waar vroeger economische macht het middel vormde om staatsmacht te verwerven, gebeurde in Suriname het omgekeerde. Staatsmacht werd voor politici het middel om economische rijkdom te verwerven en wel op drie manieren: i) Nederlandse ontwikkelingshulp; ii) inkomsten van (buitenlandse) mijnbouwproducten (vooral bauxiet, goud en olie); iii) staatsbedrijven. Na 1969 maakten achtereenvolgende regeringen staatsbedrijven en jointventures met multinationals tot speerpunten. In 1988 waren er naar schatting al 90 staatsbedrijven. Anno 2026 zijn er meer dan 150 veelal kaalgeplukte, verlieslatende staatsbedrijven. De huidige corruptieschandalen binnen de SLM, Melkcentrale, SZF, Grassalco en andere staatsbedrijven, vormen slechts het topje van de ijsberg binnen een failliet politiek systeem dat met op elkaar lijkende oppositie- en coalitiepartijen zichzelf in stand houdt. Geen enkele regering zette het mes in de overvolle overheid en talloze staatsbedrijven, omdat het ‘mamio coalitiesysteem’ deze instituten verkavelt en bemenst met ondeskundige politieke gelukzoekers. Pogingen om verlieslatende staatsbedrijven af te stoten, stuiten niet alleen op politieke tegenstand, maar ook op verzet van sommige  vakbondsleiders. Deze verwevenheid van de staat, politiek en vakbondswereld illustreert hoe de historisch gegroeide scheefgroei en elitevorming binnen de Surinaamse samenleving de ontwikkeling remt. 

Mamio-regeringen
Reeds voor de onafhankelijkheid in 1975 ontstonden ‘mamio-regeringen’: partijpolitieke coalities zonder ontwikkelingsvisie met spanningsvelden over de verdeling van vooral natuurlijke hulpbronnen tussen de partijpolitieke elites. Een achterhaald korte termijn economisch groeiperspectief vanuit een logge overheid, werd de formule voor politieke partijen om de gunst van kiezers te winnen in een bedorven “stuivertje wisselen” systeem. De paradox van de vastgelopen Surinaamse democratie is het krom gegroeid politiek systeem dat zichzelf in stand houdt door regerings- en oppositiepartijen, zonder ontwikkelingsperspectief, die de wacht wisselen. Deze vicieuze cirkel herbergt niet alleen een log overheidsapparaat inclusief staatsbedrijven, maar wordt tevens in stand gehouden door een deel van de arbeidersbeweging en het bedrijfsleven,  die mee “modderen’ in het mamio-regeringsmoeras.

Partij-autocratie
De herdemocratisering tijdens en na de militaire periode leidde tot ongekende machtsconcentratie bij politieke partijen en uitholling van de democratie. Dit begon met drie wetgevingsproducten waarmee de politieke partij een dominante machtsfactor in het staatsbestuur werd: de grondwet van 1987, de wet op politieke organisaties van 1988, en de wet op het terugroeprecht van 2005. De grondwet van 1987 geeft de politieke partij voor het eerst formeel een dominante machtspositie door uitsluitend politieke organisaties het recht te geven tot deelname aan verkiezingen. Dit had tot gevolg dat grote politieke partijen met hun financiële belangengroepen meer controle kregen over  staatsstructuren en de verkaveling van winstgevende (minerale) hulpbronnen. Vandaag zit het politiek systeem in een diep moeras en omvat naast het Parlement, Uitvoerende - en Rechterlijke macht de staatsbedrijven, regeringscommissies, ambasssadepersoneel, politieke partijen en hun financierders. 

Moreel-technisch kabinet
Politieke partijen verwierven sinds 1987 ongekend veel macht. Dit botst met de beleving van democratie door de bevolking bij wie het vertrouwen in democratische instituten dramatisch afnam. In 2004 genoten religieuze organisaties met 41% het meeste vertrouwen, terwijl de DNA (2%) en politieke partijen (0.1%) het laagst scoorden. Een studie van Americas Barometer in 2023 toont een ongewijzigde situatie. Tegelijkertijd is de zelfreinigende werking van de democratie via controle en correctie binnen de drie grondwettelijke machten en overige staatsinstituten anno 2026 op een dramatisch laag punt beland. Na 50 jaar onafhankelijkheid is een moreel-technisch overgangskabinet, dat met onafhankelijke deskundigen een politiek systeem met ontwikkeling by design uitwerkt, een mogelijke uitweg om de cirkel van democratische terugval te doorbreken. Diplomatie en takt zijn nodig om integere delen uit de politiek en de samenleving mee te krijgen om met ondersteuning van een denktank een eind te maken aan de bedorven cirkel van  ‘mamio-regeringen’ die de democratie in een diep moeras brachten. Het zou van wijsheid getuigen als het integer deel van de nu 230 dagen zittende regering meewerkt aan een overgangskabinet en inziet dat de publieke goodwill (die maximaal 1 jaar duurt) dramatisch afneemt vanwege de eerste grote crisis die zij nu ondergaat. 

Jack Menke