De slogan van de huidige president tijdens de verkiezingen was: wo kenki a systeem. Deze slogan suggereert dat er een systeemfout aanwezig is. Wat is een systeem? Een systeem is een geordend geheel van samenhangende wisselwerkingen om een gemeenschappelijk doel te bereiken. Als een systeem als doel heeft om familie en vrienden geld te laten verdienen binnen de overheid, dan is dit voor Suriname een fout systeem. De overheid is er immers voor het publieke doel: het dienen van de gemeenschap, niet van familie en vrienden.

De president is naar mijn oordeel vrij vaag over wat wordt bedoeld met “het systeem”. Daardoor is het ook moeilijk te vatten wat zij hiermee bedoelt en wat zij hieraan kan doen. Het niet benoemen van man en paard bemoeilijkt het ontwikkelen van effectieve oplossingsmodellen. Recente ontwikkelingen in Suriname leggen duidelijk een structurele systeemfout bloot. Het is net alsof Suriname al vijftig jaar in een slechte film zit. Die film lijkt geen einde te hebben; elke keer wordt hij verlengd. Die film gaat over fraude en corruptie in Suriname. Het is een soort systeemfout, of zelfs een virus in het DNA van de politiek sinds de onafhankelijkheid.

Deze systeemfout in de Surinaamse politiek loopt dwars door generaties en politieke partijen heen. Elke nieuwe regering wordt met deze systeemfout geconfronteerd. Tegenwoordig volgt na elke regeerperiode rechtszaak op rechtszaak om fouten te corrigeren.

Wat is de functie of het doel van de overheid?
De kern van het probleem ligt, naar mijn overtuiging, in de basis: in de maatschappelijke perceptie van de overheid en de publieke zaak. De overheid heeft als primaire taak het bevorderen van maatschappelijke ontwikkeling en het behartigen van de belangen van alle burgers. In de praktijk ontbreekt bij sommige overheidsbestuurders echter de samenhang tussen persoonlijke verantwoordelijkheid en het publieke belang. Men kent geen schaamte wanneer het gaat om het bestelen van de overheid.

Wanneer een directeur van een staatsbedrijf miljoenen weet te verduisteren, terwijl dat bedrijf nationale en internationale schuldeisers heeft, is die samenhang volledig verdwenen. Bij Grassalco zien we hetzelfde probleem. Uit voorlopig onderzoek is gebleken dat staatsmiddelen zijn gebruikt om een private onderneming op te zetten waarvan de directeur van Grassalco mede-eigenaar is. Bij LVV, SZF en het ministerie van Volksgezondheid werden contracten getekend die de overheid voor miljoenen benadelen.

Al deze voorbeelden wijzen inderdaad op een systematische fout én op een systematische aanpak om de overheid te benadelen. Mensen creëren doelbewust allerlei entiteiten om de overheid te benadelen. Zij gebruiken stichtingen, consultancybureaus en bedrijven om dit systematisch te doen. Dit proces vindt plaats bij elke regering en is diepgeworteld in onze psyche. Blijkbaar gebruiken mensen hun creativiteit om achter publiek geld aan te gaan, in plaats van diezelfde ideeën te benutten om ondernemingen op te zetten. De brutaliteit waarmee men de overheid benadeelt in Suriname is beschamend.

Hoe lossen we dit op?
Ten eerste door keihard repressief op te treden. Overtreders moeten met naam en toenaam worden benoemd en strafrechtelijk worden vervolgd wanneer de wet is overtreden. Zonder consequenties blijft het systeem intact.

Ten tweede moet Suriname een waakhond opzetten die als doel heeft dit corrupte systeem uit te roeien. We hebben nu al allerlei instanties, maar deze komen pas in actie als het kalf verdronken is. Bovendien zijn deze instanties verspreid over verschillende ministeries en onderhevig aan politieke invloeden. Ik pleit daarom voor een onafhankelijk instituut dat als taak heeft om preventief corruptie aan te pakken.

In Nederland kent men de FIOD: de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst, een strafrechtelijke opsporingsdienst. Suriname heeft behoefte aan een CIOD: een Corruptie Inlichtingen- en Opsporingsdienst. Een onafhankelijk instituut dat specifiek wordt opgericht om corruptie in Suriname op te sporen en uit te roeien. Zonder structurele hervorming blijven we dezelfde film herhalen. Suriname verdient beter.

John Misidjan