Het Amerikaanse vliegdekschip USS Abraham Lincoln van de Nimitz-klasse leidt zijn aanvalsgroep tijdens een oefening in de Arabische Zee. (Foto via Reuters)
Het Witte Huis heeft Iran opgeroepen om een akkoord te sluiten, te midden van een toenemende militaire aanwezigheid van de Verenigde Staten (VS) in het Midden-Oosten. De verklaring van woordvoerster Karoline Leavitt komt een dag na de tweede ronde van indirecte nucleaire gesprekken tussen de VS en Iran, die in Genève werden gehouden.

Leavitt benadrukte dat het “zeer verstandig zou zijn” als Iran instemt met een deal met de regering-Trump. Tegelijkertijd bouwt het Pentagon zijn militaire middelen in de regio verder uit, met onder meer twee vliegdekschepen, meerdere destroyers en gevechtsvliegtuigen zoals F-22 Raptors en F-15’s. Deze versterking wekt de vrees voor een mogelijke escalatie van het conflict.

De gesprekken in Genève verliepen moeizaam. Terwijl Iraanse functionarissen spraken over overeenstemming op basis van “leidende principes”, stelde de Amerikaanse vicepresident JD Vance dat Iran nog niet aan alle “rode lijnen” van Washington heeft voldaan. Hoofdonderhandelaar Vladimir Medinsky noemde de gesprekken “moeilijk maar zakelijk”.

President Donald Trump heeft Iran herhaaldelijk gedreigd met militaire acties, vooral naar aanleiding van het harde optreden van Iran tegen protesten vorige maand. In een recente uitlating waarschuwde Trump ook de Britse premier Keir Starmer voor een akkoord over de Chagos-eilanden, waarbij hij verwees naar het strategische belang van de Amerikaanse luchtmachtbasis Diego Garcia voor mogelijke militaire acties tegen Iran.

De Iraanse president Masoud Pezeshkian verklaarde woensdag dat zijn land “geen oorlog wil”, maar niet zal toegeven aan Amerikaanse eisen die volgens hem vernederend zijn. Kort daarvoor hield de Iraanse Revolutionaire Garde militaire oefeningen in de Straat van Hormuz als demonstratie van kracht. De Iraanse opperste leider Ayatollah Ali Khamenei waarschuwde eerder dat nieuwe Amerikaanse aanvallen zouden leiden tot een bredere regio-escalatie.

Ondertussen blijft het nucleaire programma van Iran onderwerp van geschil. Iran stelt dat het programma strikt civiel is en is bereid concessies te doen in ruil voor sanctieopheffing. De VS daarentegen eist ook beperkingen op Iraanse ballistische raketten, een eis die Iran als onaanvaardbaar beschouwt.

De gesprekken in Genève werden geleid door de Amerikaanse gezant Steve Witkoff en Jared Kushner, schoonzoon van Trump. De Verenigde Naties blijft betrokken bij het proces; Iraanse diplomaat Abbas Araghchi sprak woensdag met Rafael Grossi, hoofd van de VN-nucleaire waakhond, over het opstellen van een kader voor toekomstige onderhandelingen.

Sinds Trump in 2018 de nucleaire overeenkomst JCPOA opzegde en een beleid van maximale druk instelde met nieuwe sancties, zijn pogingen tot een nieuw akkoord herhaaldelijk vastgelopen. De huidige spanningen en militaire opbouw vergroten de onzekerheid over het vinden van een diplomatieke oplossing.