Pg Garcia Paragsingh in november 2024 over de woordkeuze van de president.
Wanneer ex-president Chan Santokhi in het parlement zegt dat hij nóóit heeft gezegd opdrachten te hebben gegeven aan de procureur-generaal (pg), en die bewering bestempelt als een grove leugen, dan gaat het niet meer om woordspelletjes. Het gaat om het vertrouwen dat wordt geschaad in de pg en het Openbaar Ministerie (OM), het gaat om geloofwaardigheid. En die staat zwaar onder druk door uitspraken die zijn gedaan. 

Santokhi kan vandaag ontkennen wat hij wil, maar hij kan niet uitwissen wat het land jarenlang heeft gehoord. Meerdere malen wekte hij, tijdens persmomenten en publieke optredens, zelf de indruk dat hij het OM aanstuurt. Soms subtiel, soms ronduit. uitspraken als: “Ik heb de pg gevraagd deze zaak te onderzoeken”, “ik heb de pg opdracht gegeven” of “ik heb opdracht gegeven dat er wordt opgetreden” bleven niet hangen omdat ze werden verzonnen, maar omdat hij ze uitsprak. Meer nog: Santokhi schiep bewust het beeld een vinger in de pap te hebben als het gaat om wat genoemd moet worden de onafhankelijkheid van het OM.

Dat het vertrouwen in het OM door deze uitspraken en houding is geschaad, wordt het best geïllustreerd door pg Garcia Paragsingh zelf. Toen haar tijdens een bijeenkomst met journalisten hierover vragen werden gesteld, kwam er geen ontkenning van de uitspraken en ook geen steunbetuiging aan Santokhi. Integendeel, de pg zei ronduit dat er geen sprake is van het geven van opdrachten aan het OM en dat de president zorgvuldiger moet omgaan met zijn woordkeuze, juist omdat zulke uitspraken het imago en de geloofwaardigheid van het vervolgingsapparaat schaden.

Betwijfeld kan worden of Paragsingh hiermee op briljante wijze journalisten om de tuin leidde en tegensprak dat Santokhi zich direct bemoeide met het inhoudelijke werk van het OM en zijn ambtelijke relatie met de pg. Want veel daden en handelingen van zowel Santokhi als Paragsingh bevestigen het tegendeel.

Het meest sprekende voorbeeld is de inverzekeringstelling van NDP-parlementariër Ashwin Adhin. Terwijl hij zich naar het politiebureau begeeft om te worden verhoord in een strafrechtelijk onderzoek, maakt Santokhi publiekelijk bekend dat hij is aangehouden. Enige tijd later hoort Adhin op het politiebureau inderdaad dat hij als verdachte is aangemerkt en in verzekering wordt gesteld. Dat Santokhi vooraf wist dat Adhin zou worden aangehouden, terwijl dat op dat moment formeel nog niet het geval was, is tekenend voor de verwevenheid tussen de president en het OM. Bovendien was deze aanhouding in strijd met wettelijke regels, omdat Adhin als parlementariër eerst in staat van beschuldiging had moeten worden gesteld.

Een ander sprekend voorbeeld is het geval waarin het OM Xaviera Jessurun als verdachte aanmerkt. Zij wordt, zoals in vele andere gevallen wél is gebeurd, niet in verzekering gesteld; maar Paragsingh schrijft wel een brief met deze mededeling aan de toenmalige president, zonder verder enige actie te ondernemen. Santokhi heeft vaker, en niet alleen met de gewraakte uitspraak over “opdracht geven”, woorden gebezigd die het vertrouwen in niet alleen het OM, maar ook de rechterlijke macht hebben geschaad.

Dat er nu initiatiefwetten zijn om de rechterlijke macht en het OM te hervormen, zegt alles. Het voorstel om te komen tot een college van pg's in plaats van één pg is geen academische vingeroefening. Het is een noodkreet. Een luid signaal dat het vertrouwen diep is beschadigd. Dat het systeem ziek is gemaakt door politieke bemoeienis, met name tijdens de regeerperiode van Santokhi.

Juist daarom was het teleurstellend om te zien hoe mild de coalitie en met name de NDP zich donderdag heeft opgesteld tijdens de spreekbeurt van Santokhi bij de behandeling van de initiatiefwetten. De coalitie heeft nagelaten hem genadeloos te bevragen over zijn verleden. De NDP en andere coalitiepartijen hadden de kans om hem vast te pinnen op zijn eigen woorden. Op zijn eigen optreden. En vooral op zijn politieke erfenis.

Santokhi en het grootste deel van zijn fractie kozen na zijn spreekbeurt er voor meteen de openbare vergadering te verlaten, mede omdat verwacht werd dat de volgende spreker, Bronto Somohardjo, “gehakt van hem zou maken”. Maar dat gebeurde niet.

Santokhi gedroeg zich nog altijd als een president, verdedigde zonder al te veel tegenspraak zijn gevoerd beleid en kwam er aan het eind, met een korte verdediging, gespeelde verontwaardiging en een stevige ontkenning, zonder kleerscheuren vanaf. De echte vraag blijft echter schreeuwend in de lucht hangen: waarom bleef Santokhi jarenlang spreken alsof het OM onder zijn directe gezag stond?

Zolang die vraag niet eerlijk wordt beantwoord, is wantrouwen geen kwaal. Het is een logisch gevolg. En het rechtvaardigt politieke én institutionele hervorming, met name van het OM.

Artikel 148 van de Grondwet biedt de regering ruimte. Het bepaalt dat de regering het algemeen vervolgingsbeleid vaststelt en in het belang van de staatsveiligheid bevelen kan geven aan de procureur-generaal. Maar laten we eerlijk zijn: dit artikel is nooit bedoeld als vrijbrief voor politieke spierballentaal over individuele strafzaken.
Beleidskaders vaststellen is iets anders dan publiekelijk de indruk wekken dat je bepaalt wie wordt onderzocht en wie wordt opgesloten. En dát is de toon die Santokhi tijdens zijn regeerperiode heeft gezet. Een toon die de muziek werd en heeft bijgedragen aan het geschaad vertrouwen in het OM. 

Wilfred Leeuwin