Wij, slaven van Suriname

President van Suriname,

Wij schrijven u niet vanuit een archiefkast, niet vanuit een voetnoot in een geschiedenisboek, maar vanuit een geheugen dat nog altijd bloedt. Wij zijn slaaf geweest in dit land. Onze namen zijn u niet overgeleverd, omdat wij naamloos zijn gemaakt, maar onze stem is gebleven. Vandaag spreken wij niet alleen voor hen die geen graf kregen, geen recht, geen herstel. Wij spreken als slaven die u, tijd- en toekomstoverstijgend, aanspreken.

Wij hebben Suriname gebouwd met onze handen, onze ruggen en onze levens. Wij waren de bevolking. De planters noemden zichzelf ondernemers, maar hun winst was ons lijden. De gouverneur heette overheid, maar was in waarheid bewaker van hun belangen. Tussen zweep en wet was er voor ons geen ruimte om mens te zijn. Wij zongen om niet te breken, wij vluchtten om vrij te ademen, wij vochten omdat leven zonder waardigheid geen leven is.

Eeuwen later is de keten juridisch verbroken, maar geestelijk rammelt zij nog steeds. Suriname is onafhankelijk, zegt men, maar wij horen in het hart van de bevolking dezelfde ontevredenheid die wij kenden. Wantrouwen tegenover de overheid. Armoede naast rijkdom. Macht zonder verantwoording. De namen zijn veranderd, de structuren te weinig.

President, wij wisten wat het is om geregeerd te worden zonder gehoord te worden. Daarom is ons eerste en dringendste advies: luister. Niet ceremonieel, niet alleen tijdens verkiezingen, maar structureel, pijnlijk eerlijk. Luister naar de marktkoopvrouw, de mijnwerker, de leerkracht, de jongere zonder perspectief. Creëer geen afstandelijke overheid, maar een bestuur dat zichtbaar en aanspreekbaar is, dat durft toe te geven wanneer het faalt. Wij leerden dat macht die niet luistert, altijd geweld baart, openlijk of stil.

Wij streden voor erkenning van onze menselijkheid. Vandaag vragen wij u om waardigheid tot leidraad van beleid te maken. Dat betekent: geen corruptie die het brood van velen steelt voor het comfort van enkelen. Corruptie is een moderne zweep. Zij slaat niet op de rug, maar op de toekomst. Breek haar publiekelijk, zonder aanzien des persoons. Laat zien dat de wet boven vriend staat, boven partij, boven familie. Wij droomden van recht dat niet te koop was.

Zorg voor land en natuur alsof zij heilig zijn. Wij werden gedwongen om de aarde uit te putten voor andermans winst. Vandaag zien wij opnieuw roof: van bossen, rivieren en gemeenschappen. Ontwikkeling zonder bescherming is slechts uitgestelde armoede. Laat lokale gemeenschappen mede-eigenaar zijn van beslissingen over hun leefgebied. Vrijheid zonder zeggenschap is een lege belofte; dat hebben wij geleerd toen vrijheid ons op papier werd gegeven, maar niet in de praktijk.

Eenheid is geen slogan, president. Wij werden verdeeld om ons te verzwakken: op kleur, afkomst en geloof. Laat die oude strategie niet langer winnen. Wees een leider die verschillen beschermt zonder ze te exploiteren. Bouw een nationaal verhaal waarin niemand zich gast voelt in eigen land. Wij verlangden naar gemeenschap, omdat isolatie ons brak.

Wij vragen u ook om moed in eenvoud. Grote plannen zijn niets zonder dagelijkse rechtvaardigheid. Een loket dat werkt. Een ambtenaar die helpt in plaats van hindert. Een politie die beschermt in plaats van intimideert. Wij vreesden uniformen omdat zij de arm van de planter waren. Laat uniformen vandaag vertrouwen wekken door dienstbaarheid.

En tot slot, president, herinner u dat leiderschap tijdelijk is, maar gevolgen blijvend. Wij leefden en stierven onder besluiten die wij niet namen. U heeft nu de zeldzame kans om te besluiten mét het volk, niet over het volk. Wij streden niet alleen om ketenen te breken, maar om een samenleving te bouwen waarin niemand boven de ander staat door geboorte, bezit of nabijheid tot macht.

Wij schrijven u met verdriet, maar ook met hoop. Want ondanks alles bleven wij zingen. Wij bleven dromen. Wij bleven geloven dat recht ooit sterker zou zijn dan zweep en winst. Maak die belofte waar. Niet voor ons alleen – wij hebben ons offer gebracht – maar voor de kinderen die vandaag kijken en leren wat macht betekent.

Luister naar hen. Dien hen. En wees niet bang om te veranderen. Dat is de ware erfenis van onze strijd.

Met de waardigheid die ons altijd is ontzegd, maar nooit is afgenomen,