Mensen bereiden hun boten voor om te varen op de rivier de Atrato, in Quibdo, Colombia. (Foto: Reuters)
De wereldwijde stopzetting van USAID-financiering zorgt ervoor dat vredes- en anti-bendeprogramma's in de armste gebieden van Colombia worden stopgezet. Daarmee komt de uitvoering van de vredesovereenkomst uit 2016 met de linkse FARC-rebellen in gevaar, aldus functionarissen, mensen die met de organisatie samenwerken en begunstigden.

Het bevriezen van vrijwel alle financiering voor het Amerikaanse Agentschap voor Internationale Ontwikkeling (USAID) door de regering-Trump heeft humanitaire initiatieven over de hele wereld in beroering gebracht.

Volgens gegevens van de Amerikaanse overheid ontving Colombia de afgelopen jaren jaarlijks maar liefst 440 miljoen dollar aan USAID-hulp voor meer dan 80 programma's. Daarmee is het land de grootste ontvanger van fondsen van het agentschap op het westelijk halfrond.

De bezuinigingen brengen de uitvoering van het akkoord met de linkse FARC-rebellen in gevaar. Daarin is onder meer geprobeerd de cocaïneproductie te beperken, aldus de voormalige minister van Buitenlandse Zaken van Colombia, een parlementslid, een ambtenaar die aan USAID-programma's werkte en een andere bron met kennis van de financiering.

Hulp heeft re-integratieprogramma's voor voormalige rebellen gefinancierd, waaronder economische projecten om ex-strijders in dienst te nemen. Zelfs met internationale steun voor re-integratie begonnen sommige rebellen, die beweerden dat ze de FARC-deal niet hadden geïmplementeerd, al in 2019 terug te keren naar gewapende groepen. Delen van het land worden nog steeds geplaagd door geweld.

President Gustavo Petro had beloofd de oorlog in het land te beëindigen, maar zijn termijn is nog geen 17 maanden oud en hij heeft nog geen enkele deal gesloten. Grote gewapende groepen zoals de rebellen van het National Liberation Army (ELN) en de voormalige FARC die dissidente organisaties vormden, zijn intern verdeeld geraakt tijdens Petro's termijn, waardoor de meeste onderhandelingen zijn ondermijnd.

Luis Gilberto Murillo, die tot januari minister van Buitenlandse Zaken van Colombia was en eerder ambassadeur van het land in de VS en adviseur van USAID was, zei dat de bezuinigingen gevolgen zouden hebben voor talloze organisaties die zich richten op mensenrechten, democratie, vredesopbouw en hulp aan inheemse en Afro-Colombiaanse mensen.

"Ik denk dat het de kans op geweld en de kwetsbaarheid zal vergroten, omdat de rol van USAID-programma's in die regio's doorslaggevend is geweest", zei hij.

Cocaïneproductie en -handel – uitgevoerd door een constellatie van rebellengroepen en criminele bendes die afstammen van voormalige paramilitairen – zijn een belangrijke oorzaak van aanhoudend geweld. De belangrijkste bestemmingen van cocaïne zijn de VS en Europa.

Volgens cijfers van de Colombiaanse overheid leverden de VS tussen 2018 en 2024 42% van de buitenlandse hulp voor de uitvoering van de deal. Deze omvat landhervormingen en een overgangsjustitiesysteem om strijders voor oorlogsmisdaden te veroordelen. In totaal ging het om een ​​bedrag van ongeveer 1,26 miljard dollar.

"De bezuinigingen op USAID zullen een significante, negatieve impact hebben op de implementatie van de vredesakkoorden," zei James Hermenegildo Mosquera, een parlementariër van het lagerhuis uit de provincie Choco die een zetel bezet die speciaal is gereserveerd voor slachtoffers van conflicten.

Hij zei dat de schadeloosstelling van slachtoffers en landhervormingen zullen worden beïnvloed, "waardoor de risico's op geweld als gevolg van drugshandel toenemen."

Elizabeth Dickinson, senior Crisis Group-analist voor Colombia, zei: "Een aantal van de geannuleerde projecten was gericht op het bieden van alternatieven aan voormalige boeren die coca verbouwden."

De Colombiaanse regering zag zich vorig jaar genoodzaakt de uitgaven te verlagen en het was niet duidelijk of het land de geannuleerde hulp zal compenseren of dat het geld bij andere donoren zal worden opgehaald.

Choco, dat zowel een Caribische als Pacifische kustlijn heeft en grenst aan Panama, is al lang een strategisch knooppunt voor drugshandel en een stop voor migranten die naar het noorden trekken. Het is de armste provincie van het land, volgens het nationale statistiekbureau, en wordt voornamelijk bevolkt door Afro-Colombiaanse en inheemse gemeenschappen.

Luz Mely Moreno (25), nu student, groeide op in een door bendes gecontroleerde buurt in de provinciehoofdstad Quibdo. Ze zegt dat ze op het punt stond om zich bij een criminele groep aan te sluiten voordat ze deelnam aan een mentorprogramma bij het door USAID gefinancierde nationale anti-bendeprogramma Jovenes Resilientes, of Youth Resilience.

De organisatie heeft sinds 2021 elk jaar contracten met USAID, voornamelijk voor programma's die zijn gecategoriseerd als 'conflict, vrede en veiligheid' en voor in totaal $ 14,3 miljoen per jaar. Het zou in 2025 meer dan $ 3 miljoen aan financiering ontvangen, maar heeft in plaats daarvan de deuren gesloten en al het personeel laten gaan.

"Voorheen studeerde ik niet, ik wist niet wat ik moest doen, ik was onbeschoft en ongedisciplineerd", vertelde Moreno aan Reuters.

Dankzij de begeleiding van Youth Resilience kreeg ze de kans om zich een ander leven voor te stellen en nu studeert ze psychologie aan de plaatselijke universiteit.

"Vandaag ben ik een vrouw die prestaties levert en doelen nastreeft", zei ze.
Moreno vreest dat zonder het programma andere jongeren door bendes gelokt zullen worden: "Ze zullen terugvallen in drugs, ze zullen terugvallen in criminele bendes, omdat we hopeloos zijn geworden."

"Verschrikkelijke verspilling"
Financiering van $60 miljoen voor "Indigenous Peoples and Afro-Colombian empowerment in Central America" ​​werd door de Amerikaanse president Donald Trump in zijn recente toespraak tot het Congres aangehaald als een voorbeeld van "afschuwelijke verspilling". Colombia ligt in Zuid-Amerika, niet in Midden-Amerika.

Het programma waar Trump het over had, is een van de succesvolste programma's van USAID in Colombia, aldus voormalig minister van Buitenlandse Zaken Murillo, die zelf Afro-Colombiaans is en uit Choco komt.

Minstens twee huidige kabinetsleden hebben via het programma beurzen ontvangen. Het programma geniet al sinds de regering van George W. Bush steun van beide partijen in de VS, zei hij.

"Jongeren zijn overgeleverd aan de genade van illegale groepen en in een staat van weerloosheid," zei Wilmer Serna, coördinator van Youth Resilience, dat ook kansen voor ondernemerschap, sport en muzieklessen bood voordat het werd gesloten. Hij zei dat USAID de enige bron van financiering was.

Youth Resilience, dat 30 vestigingen in het hele land had, bereikte met zijn programma's ongeveer 60.000 jongeren, zo blijkt uit een bericht op LinkedIn van de voormalig directeur, die niet reageerde op vragen van Reuters.

Volgens Serna heeft het kantoor van Quibdo ongeveer 200 bendeleden gerehabiliteerd en uit documenten van de organisatie blijkt dat het meer dan 3.100 jongeren kansen en begeleiding heeft geboden.

Een staakt-het-vuren tussen drie bendes heeft het moordcijfer in Quibdo sinds december met meer dan de helft teruggebracht. Toch zeggen ambtenaren dat sociale programma's zoals Youth Resilience net zo belangrijk zijn als de lopende onderhandelingen om de wapenstilstand in de stad voort te zetten na afloop van 31 maart.

"We moeten noodzakelijkerwijs doorgaan met de weg van (...) dialoog met de bendes, maar tegelijkertijd moeten we doorgaan met andere acties, waaronder sociale acties", aldus Francisco Vidal, de regeringssecretaris van Choco.

Duizenden mensen in de provincie zijn dit jaar ontheemd geraakt door gevechten tussen de ELN-rebellen en de criminele bende Clan del Golfo.

Volgens een bron die werkte aan een USAID-programma ter uitvoering van de deal uit 2016 ondermijnt de bevriezing van de hulp de vredesinspanningen in het landelijke Choco. Bovendien zouden de productie van cocaïne en de migrantenstromen kunnen toenemen.

De bron, die niet bevoegd is om met de media te praten, zei dat het onwaarschijnlijk is dat andere gewapende groepen hun eigen vredesakkoorden willen onderhandelen als de FARC-deal niet volledig wordt uitgevoerd.