COP28: Grootse besprekingen over beëindigen fossiele brandstoffen

Landen en oliemaatschappijen hebben tijdens de VN-klimaatbesprekingen beloofd grote vooruitgang te boeken bij het aanpakken van de opwarming van de aarde in een grote nieuwe energiebelofte. Ongeveer 100 landen hebben beloofd het wereldwijde gebruik van hernieuwbare energie tegen 2030 te verdrievoudigen.

En vijftig olie- en gasbedrijven, waaronder de Saudische gigant Aramco, beloofden tegen 2050 te stoppen met het toevoegen van broeikasgassen die de planeet verwarmen.

Dat heeft alleen betrekking op de uitstoot als gevolg van de productie, niet op de verbranding van fossiele brandstoffen. Critici zeiden dat dit de klimaatverandering niet op zinvolle wijze zou aanpakken.

Maar landen die tijdens de COP28-top in Dubai beloofden om hernieuwbare energie te verdrievoudigen, zeiden dat dit zou helpen om fossiele brandstoffen uiterlijk in 2050 uit het mondiale energiesysteem te verwijderen.

Voorstanders, waaronder de EU en het gastland van de COP28, de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), willen dat de belofte wordt opgenomen in de definitieve overeenkomst die op de COP wordt gesloten, wat betekent dat alle bijna 200 hier vertegenwoordigde landen zich zouden aanmelden.

Klimaatgroeperingen verwelkomden voorzichtig de belofte om hernieuwbare energiebronnen op te voeren, maar zeiden dat beloften van olie- en gasbedrijven 'greenwashing' waren.

"Ik ben erg sceptisch", zegt prof. Bill Hare, CEO van Climate Analytics en auteur van talloze VN-rapporten over klimaatverandering. "De echte uitdaging voor de olie- en gassector is om af te stappen van de productie van olie en gas", zei hij. "Niets anders doet er uiteindelijk toe."

Fatih Birol van het Internationaal Energieagentschap vertelde dat de fossiele brandstoffenindustrie haar uitstoot door de productie tegen 2030 moet verminderen, twintig jaar eerder dan de beloofde datum. Ze zijn verantwoordelijk voor ongeveer 15% van de mondiale uitstoot – en dat is nog voordat je de gassen meetelt die vrijkomen wanneer hun producten worden gebruikt om voertuigen aan te drijven en huizen te verwarmen.

Hij zei dat het "nu in Dubai voor een moment van de waarheid staat... Gaat het samenwerken met de rest van de wereld... Of blijft het bij hun bedrijfsplannen?"

Tijdens zijn toespraak op de top op zaterdag zei Sultan al-Jaber, president van de COP28, dat de nieuwe belofte "optelt tot meer landen en meer bedrijven uit meer sectoren dan ooit tevoren, allemaal in lijn met onze Noordster van 1,5C”.

Wereldleiders kwamen in 2015 in Parijs overeen om de opwarming van de aarde tot dat niveau te beperken.

Het verbranden van enorme hoeveelheden olie, gas en steenkool stimuleert de klimaatverandering, maar de leiders kunnen het nog niet eens worden over hoe snel de wereld moet stoppen met het gebruik ervan.

Jaber noemde de belofte van zaterdag "een geweldige eerste stap".

"Hoewel veel nationale oliemaatschappijen voor het eerst de netto nuldoelstellingen voor 2050 hebben aangenomen, weet ik dat zij en anderen meer kunnen en moeten doen", zei hij. "We hebben de hele industrie nodig om 1,5 graden Celsius binnen bereik te houden en nog sterkere ambities te stellen voor het koolstofvrij maken."

De VAE zeggen dat het Decarbonisatiehandvest de klimaatactie zal bespoedigen, aangezien olie- en gasbedrijven die verantwoordelijk zijn voor 40% van de mondiale uitstoot beloven tegen 2050 netto nul te zullen worden.

Het bereiken van het netto nulpunt betekent dat er geen broeikasgassen meer in de atmosfeer terechtkomen.

Carroll Muffett, voorzitter van het Center for International Environmental Law, zei echter dat de enige manier om op koolstof gebaseerde olie en gas 'koolstofvrij' te maken, is door te stoppen met de productie ervan "snel, volledig en permanent".

"Alles wat minder is dan dit is gewoon meer greenwashing voor de industrie."

De 50 bedrijven, waartoe ook de staatsoliemaatschappij van de VAE behoort, beloven ook om tegen 2030 vrijwel geheel te stoppen met het vrijgeven van het potentieel planeetverwarmende gas methaan tijdens de olie- en gasproductie.

Zaterdag zei VN-secretaris-generaal António Guterres tijdens de gesprekken dat de wereld op tijd "fossiele brandstoffen moet afbouwen" om de mondiale temperatuurstijging onder de 1,5 graden Celsius boven het pre-industriële niveau te houden.

"De snelle versnelling van schone energie is nodig, en we hebben opgeroepen tot de verdrievoudiging van hernieuwbare energiebronnen. Maar het is slechts de helft van de oplossing", zegt Tina Stige, klimaatgezant voor de Marshalleilanden, een van de meest kwetsbare landen voor klimaatverandering.

"De belofte kan landen die tegelijkertijd de productie van fossiele brandstoffen uitbreiden niet groen wassen", voegt ze eraan toe.

Het voorzitterschap van de COP28-onderhandelingen door de VAE heeft kritiek gekregen omdat het land tot de tien grootste olie- en gasproducenten ter wereld behoort en de president van de top, Sultan al-Jaber, ook aan het hoofd staat van de gigantische Abu Dhabi National Oil Company (Adnoc).

Meer wereldleiders buigen zich over de COP28, die zijn derde dag ingaat.

In een toespraak namens paus Franciscus – die wegens ziekte niet aanwezig kan zijn – zei hij dat hernieuwbare energie cruciaal is aan het redden van de wereld, maar ook aan "de eliminatie van fossiele brandstoffen en onderwijs in levensstijlen die minder afhankelijk zijn."