Evenals de vorige regeringen heeft ook deze regering besloten - verkiezingsbeloften en vonnissen van het Inter-Amerikaans Hof voor de Mensenrechten ten spijt - de verwezenlijking van de grondenrechten van de inheemse en tribale volken uit te stellen. Er zou meer tijd nodig zijn om het goed te doen. Dat niet zorgvuldigheid en geweten, maar particuliere economische voordelen de werkelijke reden vormen voor het op de lange baan schuiven van de grondenrechten, toonde Jack Mencke aan in zijn essay 'Grondenrechten inheemsen in driehoekskrachtenveld' (de Ware Tijd 17 mei 2023). De driehoekskrachten van de anti-grondenrechten lobby wortelen volgens zijn doorwrocht essay in de gouddelving, houtkap en grondhuur conversie.

Moratorium
Waren epistemische en waarden gedreven afwegingen de werkelijke reden voor uitstel van grondenrechten dan zou bijvoorbeeld een moratorium voor alle invasieve, extractieve bedrijfsactiviteiten, inclusief beheersactiviteiten, in de woon- en leefgebieden van de inheemse en tribale volken worden afgekondigd en gehandhaafd. Bedrijfseconomische tegenwerpingen tegen zo een moratorium zouden een luisterend oor verdienen, maar  geen instemming. Immers, het ethische ondernemingsrisico, winsten te realiseren ten koste van historische volkenrechten en de ecologische en humanitaire bestaansvoorwaarden van de meest achtergestelde gemeenschappen, kon immers bekend worden geacht.

Bovendien zijn decennia lang al exorbitante winsten, niet weinig buiten het zicht van de Belastingdienst, geaccumuleerd. Ten slotte staat de gang naar de rechter open, indien belanghebbenden menen bedrijfsverliezen te kunnen verhalen op de overheid. Maar nu vindt alweer uitstel van grondenrechten plaats op kosten van de inheemse en tribale volken. Deze onredelijke bestuurlijke bevoordeling van de betreffende kapitaalbezitters  ten nadele van de bezitloze  gemeenschappen zou als toonbeeld van sociale onrechtvaardigheid en discriminatie kunnen worden gezien. Een overheid die verzaakt te staan voor mensenrechten en sociale rechtvaardigheid, zoals ook opgedragen door de grondwet, verspeelt de geloofwaardigheid van onpartijdigheid.

Speciale rapporteur
Mencke heeft in zijn essay onder meer een 'groep van wijze vrouwen en mannen' voorgesteld. Die zou 'om uit de impasse te geraken', de 'dialoog' tussen betrokken partijen kunnen bevorderen 'op basis van vertrouwen, verantwoording en het inheems duurzaamheidsperspectief'. Zeker gezien het bestuurlijke geloofwaardigheidstekort, kunnen zulke nieuwe vormen van maatschappelijk gezag van beslissende betekenis zijn in het ontstaan van een geïnformeerde publieke opinie en het noodzakelijke niveau van gedachtewisseling dat tot oplossingen kan leiden waartegen geen redelijke bezwaren meer bestaan. Gezien het concept van grondenrechten in belangrijke mate ook volkenrechtelijk is geïnspireerd en gecodificeerd, zou ook de inbreng van internationale expertise een betekenisvolle bijdrage kunnen leveren. Als lidstaat van de Organisatie van Amerikaanse Staten, de OAS, kan Suriname die inbreng realiseren. Paramaribo kan de kennis, ervaring en de internationale statuur inroepen van de Speciale Rapporteur voor de Rechten van Inheemse Volken van de Inter-Amerikaanse Mensenrechten Commissie van de OAS. Het lijkt mij de hoogste tijd!

Henry Does