Toen het radicale kwaad verscheen als staat en het onrecht als decreet, was de enige hoop op het voortbestaan van een moreel Suriname: courage civil. Die hoogste deugd van de solidariteit klonk door in de schreeuw van Bastion Veere! Ook vandaag, 40 jaren later, luisteren we naar die stem van het humanitaire geweten.

Er zijn gedragingen die ten alle tijden en onder alle omstandigheden ontoelaatbaar zijn, ook als dat niet wordt ingezien. Het gaat om handelingen die de continuïteit van het gemeenschappelijke mens-zijn ondermijnen. Het spontaan optredend protest tegen zulke existentiële transgressies, ook tegen een overweldigende overmacht in, is illustratief voor het objectief bestaan van het imperatief van de menselijke waardigheid. De vijftien martelaren van 8 december 1982 belichaamden dat verzet van de ziel.

Dat verzet transcendeert nationale en andere sociale constructen. Het is uitdrukking van wat wereldbeschouwelijk ook wel wordt geduid als de universele identiteit van het mens-zijn. Vandaag is op deze 8 december herdenking voor het eerst een vertegenwoordiging van de overlevenden en nabestaanden van de Rijswijkse moorden aanwezig. Op Nederlands grondgebied werd in 1985 jonge muzikanten het slachtoffer van wat was bedoeld als Decembermoorden 2.0. Recent hebben hun nabestaanden zich georganiseerd voor recht en waarheid. Onze gemeenschappelijke strijd voor gerechtigheid benadrukt de humanitaire grondslag van de Surinaams-Nederlandse verbondenheid.

Dit jaar gedenken wij dat 30 jaar geleden het Raamverdrag inzake Vriendschap en Nauwere Samenwerking tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek Suriname tot stand kwam. Het Raamverdrag markeerde volkenrechtelijk het afscheid van het decennium van de ernstige schendingen van de rechten van de mens in Suriname. Het verdrag ademde het 'Nooit meer!'. Het Raamverdrag betekende voor Suriname extra waarborgen voor de mensenrechten, de democratische rechtsstaat en de strijd tegen de grensoverschrijdende criminaliteit.

Het Raamverdrag is een expressie van de historische strijd voor herstel van de vrijheid en de democratische rechtsstaat in Suriname en van de solidariteit van de Nederlandse democratie. Het reikt veel verder en dieper dan het kortstondige beleid van deze of gene regering. Het Raamverdrag overleefde, hoewel als waakvlam, twee perioden van autoritaire restauratie in Suriname. De periode van 1996-2000 en die van 2010-2020. Het Raamverdrag is een duurzaam verdrag van de menselijke waardigheid, de vrijheid en de solidaire samenwerking  van de verwante volkeren van Aruba, Curaçao, Nederland, Sint Maarten en Suriname!

Het Raamverdrag houdt de betrokken regeringen niet alleen de ethische spiegel voor, het biedt in dit tijdsgewricht aan Suriname een krachtige reserve in de strijd om beëindiging van de cultuur van de straffeloosheid en de realisatie van de sociale norm van de mensenrechten en integer bestuur.

Henry Does
Essayist

(Uitgesproken op de 8 december 2022 herdenkingsbijeenkomst in Amsterdam).