Secretaris-generaal van de Verenigde Naties Antonio Guterres luistert naar de toespraak van de Braziliaanse president Luiz Inacio Lula da Silva tijdens de COP30 VN-klimaattop in Belem, Brazilië. (Foto: AP)
Wereldleiders hebben tijdens de jaarlijkse VN-klimaattop in Belém, nabij het Braziliaanse Amazonegebied, donderdag unaniem benadrukt dat de tijd om de ergste gevolgen van de klimaatverandering te stoppen snel wegtikt. Tegelijkertijd kreeg de Verenigde Staten stevige kritiek vanwege zijn terughoudendheid en de afwezigheid van president Donald Trump, die eerder zijn land terugtrok uit het Klimaatakkoord van Parijs. De top wordt ook bijgewoond door president Jennifer Simons. 

VN-secretaris-generaal António Guterres opende de bijeenkomst met scherpe woorden aan het adres van landen die volgens hem vastzitten in belangen van fossiele brandstoffen in plaats van het algemeen belang. Hij stelde dat het overschrijden van de opwarming van de aarde boven de grens van 1,5 graden Celsius – zoals vastgelegd in het Klimaatakkoord van Parijs – een "moreel falen en dodelijke nalatigheid" zou zijn. Zelfs een tijdelijke overschrijding zou volgens hem leiden tot dramatische gevolgen zoals meer honger, ontheemding en verlies.

De Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva, gastheer van de top, riep de wereld op om genoeg financiële middelen vrij te maken om de vernietiging van tropische regenwouden wereldwijd te stoppen. Hij benadrukte het belang van het Amazonegebied, dat bekendstaat als de "longen van de wereld" vanwege zijn enorme capaciteit om koolstofdioxide te absorberen. Lula waarschuwde dat de "kans om te handelen snel kleiner wordt" en noemde het Amazonewoud een symbool van de milieukwestie.

Het biodiverse Amazone-regenwoud is verstikt door bosbranden en gekapt door veeteelt. Zo'n 17% van de bosbedekking van het Amazonegebied is in de afgelopen 50 jaar verdwenen, opgeslokt door landbouwgrond, houtkap en mijnbouw.

Desondanks zijn de drie grootste vervuilers – China, de Verenigde Staten en India – opvallend afwezig bij de tweedaagse bijeenkomst van staatshoofden voorafgaand aan de formele klimaatonderhandelingen van COP30. Terwijl China zijn vicepremier stuurde, kiest de VS onder leiding van Trump ervoor geen hoge functionarissen te sturen. Dit wekt bezorgdheid dat de afwezigheid van de VS een bredere terugtrekking uit de wereldwijde klimaatpolitiek kan inluiden.

Andere leiders uitten scherpe kritiek op het ontbreken van de VS. Zo noemde de Colombiaanse president Gustavo Petro Trumps afwezigheid "100% onterecht" en noemde hem "tegen de mensheid". Ook de Chileense president Gabriel Boric bestempelde Trumps eerdere ontkenning van klimaatverandering als "een leugen". Inheemse vertegenwoordigers uit de regio waarschuwden dat deze houding regeringen aanmoedigt om de klimaatcrisis te negeren en milieubescherming onder druk te zetten.

De Argentijnse president Javier Milei, die eerder dreigde zich terug te trekken uit het Klimaatakkoord van Parijs, boycotte eveneens de top. Dat plaatst de overige aanwezige leiders – onder wie de Britse premier Keir Starmer, de Duitse bondskanselier Friedrich Merz en de Franse president Emmanuel Macron – voor grote politieke uitdagingen in hun poging om wereldwijde klimaatactie te stimuleren.

Toch zien sommige experts een lichtpuntje. Zij stellen dat zonder de VS het risico afneemt dat één land een ambitieuze overeenkomst blokkeert, aangezien meer dan 190 landen deelnemen aan COP30 en velen zich verzetten tegen de destructieve invloed van de fossiele-industrie.

Lula probeert Brazilië’s positie als klimaatdiplomatieke voorvechter te benutten. Hij presenteerde het voorstel voor een nieuw fonds, de Tropical Forests Forever Facility, dat 74 tropisch beboste ontwikkelingslanden zou financieren om hun bossen te behouden. Dit fonds zou gebruikmaken van leningen van rijkere landen en commerciële investeerders. Tegelijkertijd staat Lula onder druk vanwege recente concessies aan de Braziliaanse oliemaatschappij Petrobras om olie te zoeken nabij de Amazone, wat milieuactivisten bekritiseren als tegenstrijdig.

Ondertussen bevestigde het VN-weerbureau dat 2025 op weg is het op één na of zelfs het warmste jaar ooit te worden, met stijgende concentraties broeikasgassen, oceaanwarmte en zeeniveaus.

De komende weken tijdens COP30 zullen cruciaal zijn om te bepalen of de wereld genoeg daadkracht kan tonen om de klimaatcrisis effectief tegen te gaan, te midden van geopolitieke spanningen en dringende milieuproblemen.