De Amerikaanse vicepresident JD Vance gaat aan boord van Air Force Two voor zijn vertrek naar Pakistan voor gesprekken over Iran, op Joint Base Andrews, Maryland, VS. (Foto: Reuters)
Terwijl een Amerikaanse delegatie onder leiding van vicepresident JD Vance vrijdag aankwam in Islamabad voor vredesgesprekken met Iran, blijven beide partijen elkaar ervan beschuldigen afspraken rond het tijdelijke staakt-het-vuren te schenden. De situatie in Libanon, waar Israël en Hezbollah blijven vechten, werpt een schaduw over de gesprekken en maakt de vooruitzichten op duurzame vrede onzeker.

De delegatie uit de VS, met naast Vance ook speciale gezant Steve Witkoff en Jared Kushner, arriveerde te midden van een strenge lockdown in de Pakistaanse hoofdstad. Pakistan streeft ernaar zijn rol als bemiddelaar te versterken en stabiliteit te projecteren in een regio die door conflict is verscheurd.

Iran plaatste echter zware voorwaarden voor het begin van de onderhandelingen. Parlementvoorzitter Mohammad Baqer Qalibaf en minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araqchi stelden dat het bestand ook de Israëlische aanvallen op Hezbollah in Libanon moet omvatten en dat de door sancties geblokkeerde Iraanse tegoeden vrijkomen voordat gesprekken kunnen beginnen. Dit zette de start van de top op losse schroeven.

De Amerikaanse regering uitte scepsis over de haalbaarheid van het direct heropenen van de strategisch vitale Straat van Hormuz, die door Iran wordt gecontroleerd en waar de blokkade grote verstoringen van de wereldwijde energievoorziening veroorzaakte. Trump verklaarde voorafgaand aan de gesprekken dat de VS een “open hand” wil bieden, maar waarschuwde dat het onderhandelingsgezelschap niet tolerant zal zijn voor spelletjes.

Conflict in Libanon escaleert
Ondertussen blijft het geweld in Libanon aanhouden. Israëlische luchtaanvallen op gebieden in Zuid-Libanon en de hoofdstad Beiroet hebben aan honderden mensen het leven gekost en leidde tot een massale vlucht van burgers. Hezbollah reageerde met raketaanvallen op Israëlische steden in het noorden. De spanningen verscherpen de complexe situatie waarin Libanon zich bevindt, gedomineerd door een zwakke staat, sectarische verdeeldheid en een falende economie.

Hoewel Israël recent instemde met het voeren van vredesgesprekken met Libanon, zijn experts sceptisch over de effectiviteit ervan wegens het ontbreken van invloed op Hezbollah. De militante groepering weigert deel te nemen aan directe onderhandelingen, wat een belangrijke hinderpaal vormt voor een staakt-het-vuren.

Grote meningsverschillen en zware eisen
De Iraanse eisen voor het vredesakkoord omvatten onder meer het beëindigen van sancties die de Iraanse economie zwaar hebben getroffen, het erkennen van Iraanse soevereiniteit over de Straat van Hormuz, en het stoppen van de Amerikaanse militaire aanwezigheid in de regio. De VS daarentegen eisen dat Iran stopt met het verrijken van uranium, afstand doet van zijn raketarsenaal en zijn steun aan gewapende bondgenoten beëindigt. Ook vragen de Amerikanen om de vrijlating van minstens zes Amerikaanse gevangenen, waaronder journalist Reza Valizadeh.

Analisten waarschuwen dat de kloof tussen de eisen groot is en dat het risico op hernieuwde escalatie hoog blijft. Barbara Leaf, voormalig Midden-Oosten-diplomaat, spreekt van een “zeer groot risico” dat de spanningen weer zullen oplaaien, vooral gezien de impact van het conflict op de wereldwijde energievoorziening en inflatie.

Regionale en wereldwijde impact
De oorlog veroorzaakte de grootste verstoring van de olievoorziening ooit, leidde tot inflatiezorgen en verhoogde het risico op voedselonzekerheid en een wereldwijde recessie. Hoewel het staakt-het-vuren de gevechten tijdelijk heeft verminderd, blijft Iran de controle over de Straat van Hormuz uitoefenen en blokkades handhaven. Schepen van andere landen blijven beperkt tot de haven, wat de economische impact voortzet.

De Amerikaanse inflatiecijfers van maart tonen al de gevolgen van de crisis: consumentenprijzen stegen met 0,9%, de snelste toename sinds de inflatieschok van medio 2022, wat de economische druk op de regering-Trump verhoogt, temeer daar de tussentijdse verkiezingen nadert.