Wat zich vandaag in het Midden-Oosten afspeelt, wordt in veel berichtgeving teruggebracht tot een herkenbaar beeld: Israël in oorlog, gesteund door de Verenigde Staten, tegenover vijanden als Iran en gewapende groeperingen in de regio. Het lijkt overzichtelijk. Maar deze oorlog is allesbehalve wat zij op het eerste gezicht lijkt en juist die schijnbare eenvoud maakt het beeld misleidend.

Wat als één oorlog wordt gepresenteerd, is in werkelijkheid een samenloop van verschillende conflicten met uiteenlopende doelen. Het is een wirwar van belangen, strategieën en historische spanningen die elkaar kruisen en versterken. Aan de oppervlakte zien we Israël dat strijdt tegen Hamas in Gaza en tegen Hezbollah in Libanon. We zien luchtaanvallen, raketten en vernietiging. We zien een land dat zegt te vechten voor zijn veiligheid. Maar onder die zichtbare oorlog ligt een andere laag.

Israël
Israël voert niet alleen een strijd tegen directe vijanden. Het probeert vooral een groter risico in te dammen: de groeiende invloed van Iran. In de strategische logica van Israël is dat geen abstract gevaar, maar een bedreiging voor het bestaansrecht van het land dat pas in 1948 een natie werd met een eigen territorium. Die bedreiging ligt niet alleen in externe militaire capaciteit, maar ook in de intenties daarachter. In de Israëlische logica is dit geen offensieve oorlog, maar een strijd die als noodzakelijk wordt gezien voor het voortbestaan.

De aanhoudende Israëlische luchtaanvallen op doelen in Libanon zijn het gevolg van een complexe mix van directe veiligheidsdreigingen, strategische overwegingen en bredere geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten. Sinds het uitbreken van de oorlog in Gaza na de aanval van Hamas op 7 oktober 2023, is ook de noordgrens van Israël met Libanon uitgegroeid tot een actief conflictgebied. Hezbollah voert regelmatig raket- en drone aanvallen uit op Israëlisch grondgebied. Israël reageert daarop met luchtaanvallen, voornamelijk gericht op militaire infrastructuur in Zuid-Libanon.

Voor Israël vormt Hezbollah een van de grootste veiligheidsdreigingen in de regio. De organisatie beschikt over een omvangrijk arsenaal aan raketten en wordt gesteund door Iran, dat al jaren geldt als een strategische tegenstander van Israël. Door luchtaanvallen uit te voeren op opslagplaatsen, lanceerinstallaties en commandoposten, probeert Israël de militaire slagkracht van Hezbollah te beperken en toekomstige aanvallen te voorkomen.

De VS
De Verenigde Staten staan ogenschijnlijk zij aan zij met Israël. Maar hun inzet is anders van aard. Waar Israël vecht om directe veiligheid, manoeuvreert de VS vooral om invloed en controle te behouden. Voor de VS is dit geen existentiële oorlog, maar een strategisch dossier.

Washington denkt in termen van stabiliteit in de regio, bescherming van bondgenoten en het behouden van geopolitieke invloed. De VS wil Iran begrenzen, maar niet per se een grote oorlog ontketenen. De Amerikaanse betrokkenheid is daarom berekend, soms terughoudend en vaak gericht op beheersing in plaats van escalatie. Het bondgenootschap tussen de VS en Israël betekent niet dat er identieke belangen zijn.

Iran
En dan is er Iran. Dat voert geen directe oorlog, maar is ook geen passieve toeschouwer. Iran vecht niet zichtbaar, maar oefent invloed uit op een manier die moeilijk rechtstreeks te confronteren is. Via netwerken en bondgenoten in de regio oefent Teheran druk uit, zonder zelf volledig in het conflict te stappen.

Iran voert geen klassieke oorlog, maar een strategie die juist effectief is doordat die buiten het traditionele slagveld blijft. Het is een strategie van indirecte confrontatie: flexibel, volhardend en moeilijk volledig te bestrijden. Iran speelt het lange spel.

Misverstand
De strijd tussen Israël en Hamas wordt vaak voorgesteld als een eeuwenoude, bijna onvermijdelijke botsing. Dat beeld is begrijpelijk, maar misleidend. Het idee van een eeuwenoude strijd wordt vaak gebruikt om het conflict als onvermijdelijk te presenteren — terwijl het in werkelijkheid het resultaat is van moderne politieke keuzes.

Geschiedenis speelt een rol, maar verklaart het heden niet volledig. Wat wél kan worden gezegd, is dat het gaat om een strijd om behoud, gevoed door een lange geschiedenis.

Complex
Wat wij dagelijks zien in nieuwsbeelden, explosies, puin en slachtoffers, zijn de zichtbare uitingen van een veel grotere strijd. Wat wij zien, zijn de gevolgen. Niet de drijfveren.

Het is een strijd om invloed, veiligheid en macht. Een strijd waarin bondgenoten verschillende doelen hebben en tegenstanders niet altijd direct zichtbaar zijn. De vraag is dan ook waarvoor er wordt gevochten, en niet alleen wie vecht. Zolang die vraag niet helder wordt gesteld, blijven we kijken naar een oorlog die we denken te begrijpen, terwijl de werkelijke dynamiek zich grotendeels buiten beeld afspeelt.

Misschien is het probleem niet dat we te weinig zien, maar dat we genoegen nemen met wat ons wordt getoond.

Wilfred Leeuwin