Assembleelid Jennifer Vreedzaam (NDP)
Het congres Modernisering Rechterlijke Macht van 22 januari 2025 heeft mij veel inzichten gegeven omtrent de plannen van het Hof om over te gaan tot modernisering en de mogelijkheid om de gang naar het Caribbean Court of Justice (CCJ) in te zetten. De eerste vraag die bij mij opkwam was: “Hoe komt het dat de plannen zo vergevorderd zijn en, als we zien dat Suriname via wetgeving nog zaken moet goedkeuren, waarom is De Nationale Assemblee niet betrokken?” Meerdere vragen kwamen op: hoe zal dit de rechtspraak in Suriname beïnvloeden en zal de rechtzoekende daadwerkelijk recht vinden?

Mijns inziens zijn er diverse aandachtspunten die geëvalueerd moeten worden, onder andere:
Hoe zal de invulling van rechters zijn?
Het CCJ heeft mogelijk geen ervaring met het Surinaams civiel recht. Zullen andere specialisten die bekend zijn met het civiel recht door het CCJ worden aangetrokken?

Volgens de regels van het CCJ kunnen personen die met rechtspraak zijn belast en tien jaar ervaring hebben, of advocaten met vijftien jaar ervaring, worden aangetrokken als CCJ-rechter. Mijn vraag is dan ook: is Suriname niet bezig haar eigen brain drain te creëren?

Een ander belangrijk aandachtspunt voor de Surinaamse samenleving zijn de kosten om een zaak voor te brengen bij het CCJ. Deze kosten zullen in Amerikaanse dollars moeten worden betaald.
Zal de gewone burger in staat zijn om die kosten te dragen?

Indien wordt beoordeeld of een zaak ontvankelijk is, kost dat USD 250. Na deze fase, als de zaak wordt voortgezet, bedragen de kosten ongeveer USD 750 tot de eerste duizend pagina’s van het dossier. Daarbovenop komen andere kosten, zoals advocaatkosten en mogelijk deskundigenkosten. Afhankelijk van de zaak kan dit oplopen tot USD 3.500–USD 5.000. De gewone burger zal dit bedrag nooit kunnen betalen.

De kosten voor de Staat, zoals gepresenteerd tijdens het congres, zijn geraamd op USD 550.000 per jaar, eenmalig USD 230.000, terwijl USD 6 tot 7 miljoen in een fonds zal moeten worden gestort.

Immers, zegelrechten in Suriname van SRD 250 — die reeds achterhaald zijn — blijken nu al een grote drempel te vormen voor rechtzoekenden om hun recht te halen. Zal dit betekenen dat de drempel voor de burgerij nog hoger wordt? Hierbij zijn zaken met grote financiële belangen buiten beschouwing gelaten. Dit alles afwegende, en gezien de mogelijke financiële drempel om zaken bij het CCJ aan te brengen, moeten deze aspecten worden meegewogen bij het nemen van een besluit.

Een andere vraag hierbij is: wegen de kosten op tegen het aantal zaken dat mogelijk zal worden aangebracht?

Bij de Hoge Raad in Nederland worden jaarlijks circa 4.000 zaken aangebracht, inclusief strafzaken, bij een inwonersaantal van ruim 17 miljoen mensen. Dat is procentueel gelijk aan 0,024%.
Het Amerikaanse Hooggerechtshof (Supreme Court) ontvangt jaarlijks tussen de 7.000 en 8.000 verzoekschriften (petitions) voor herziening van uitspraken. Procentueel is dat 0,004%. Hoeveel zaken zullen bij het CCJ worden aangebracht, eventueel als derde instantie?

Procederen is niet gratis en de kosten zullen hoog oplopen. Als we dit procentueel bekijken en naar schatting stellen op 5% van de ruim 7.000 zaken die het Hof per jaar behandelt — zoals aangegeven door de president van het Hof — dan komt dit neer op ongeveer 350 zaken per jaar.

Suriname is aangesloten bij CARICOM, maar Suriname is tevens een Zuid-Amerikaans land met een Europees georiënteerd rechtssysteem. De verbondenheid van Surinamers met CARICOM-landen is niet vergelijkbaar met de verbondenheid van Surinamers met Nederland. Dit is een feit dat wij niet licht moeten opvatten.

Zoals tijdens het congres is aangegeven, zijn er ook andere mogelijkheden. De vraag is: heeft men daadwerkelijk alle mogelijkheden onderzocht en belicht?
Het CCJ is een optie. Een eigen Hoge Raad is een andere optie, evenals een Surinaamse kamer bij de Nederlandse Hoge Raad. Immers, Suriname heeft de nauwste rechtsbetrekkingen met Nederland. Een duidelijk en grondig onderzoek is hierin noodzakelijk.

Het is belangrijk dat Suriname zijn huiswerk goed maakt alvorens beslissingen te nemen met verregaande gevolgen. Een grondige evaluatie van het huidige systeem is noodzakelijk om de beste mogelijkheden voor Suriname te bepalen.

Als het huidige systeem al niet wordt vertrouwd, zoals in de samenleving wordt geopperd, is het de vraag of de Surinamers die door het CCJ zullen worden aangetrokken voldoende zijn om dat vertrouwen te herstellen. Het is essentieel om eerst het vertrouwen in het huidige systeem te herstellen en de onderliggende problemen aan te pakken.

Jennifer Vreedzaam
Lid van De Nationale Assemblée