De Chinese president Xi Jinping (linksonder) loopt langs de toenmalige vicevoorzitters van de Centrale Militaire Commissie van China, Zhang Youxia (middenboven) en He Weidong (rechtsboven), tijdens een zitting van het Nationale Volkscongres (NPC) in de Grote Hal van het Volk in Beijing, China, op 12 maart 2023. (Foto: AP)
De dag dat de Verenigde Staten en Israël Iran aanvielen, wachtte China enkele uren voordat het zijn eerste officiële standpunt innam. Het land uitte zijn “grote bezorgdheid” en riep op tot een onmiddellijke stop van de militaire operaties en de hervatting van dialoog. De volgende dag veroordeelde minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi de aanvallen als onacceptabel en benadrukte opnieuw het belang van verdere gesprekken.

Er waren geen aanwijzingen voor directe interventie door China — maar zo’n verwachting zou ook onrealistisch zijn. Net als bij eerdere conflicten, waaronder de aanval op Iran vorig jaar, veroordeelt China het gebruik van geweld, maar blijft het aan de zijlijn, met oog voor zijn langetermijnbelangen.

Ditmaal speelt daarbij ook een verwachte staatsbezoek van president Donald Trump aan Beijing, dat naar verwachting begin april zal plaatsvinden.

Waarom China zich afzijdig houdt
Hoewel het Chinese leger snel is gegroeid en het land militaire oefeningen met Iran heeft gehouden en een basis in Djibouti heeft, ligt de nadruk vooral op het beschermen van belangen in Azië, van Taiwan tot de Zuid-Chinese Zee.

China mengt zich in het Midden-Oosten waar kansen liggen, bijvoorbeeld door in 2023 te bemiddelen tussen Iran en Saudi-Arabië. Tegelijkertijd ziet China de oorlogen van de VS in Afghanistan en Irak als waarschuwingen die het wil vermijden, aldus analist William Yang van de International Crisis Group.

“China is terughoudend om militaire macht buiten zijn directe omgeving te projecteren en wil geen rol spelen als veiligheidsgarant in onstabiele regio’s zoals het Midden-Oosten,” aldus Yang.

China steunt Rusland en Venezuela diplomatiek en economisch, maar vermijdt militaire acties in Oekraïne en Latijns-Amerika.

Beperkingen van China’s invloed
China’s afzijdige positie laat zien waar zijn grenzen liggen in de wereldwijde geopolitiek, zegt Craig Singleton van het Washingtonse onderzoeksinstituut Foundation for Defense of Democracies.

“De reactie van Beijing is voorspelbaar terughoudend en onderstreept de beperkte invloed die China heeft zodra harde macht in werking treedt,” zegt hij. “China kan zijn ongenoegen uiten, maar kan de militaire acties van VS en Israël niet echt tegenhouden of beïnvloeden.”

VS-relaties wegen zwaarder dan banden met Iran
De onvrede van China over de aanvallen op Iran zal naar verwachting de relatie met de VS of plannen voor Trumps bezoek aan Xi Jinping niet verstoren, zeggen experts. Voor China is de relatie met de VS in veel opzichten belangrijker dan met Iran, bijvoorbeeld op het gebied van handel, economie en Taiwan.

George Chen van The Asia Group stelt dat het al ingewikkeld genoeg is tussen Trump en Xi, en dat het toevoegen van het Iraanse conflict niet wenselijk is voor beide zijden. Wel zou het bezoek mogelijk kunnen worden uitgesteld.

Energiezekerheid en diversificatie
China is de grootste importeur van Iraanse olie, maar maakt zich vooral zorgen over de bredere energiezekerheid. De stijgende prijzen en mogelijke verstoringen in de toevoer uit het Midden-Oosten zijn de grootste zorgen.

China importeerde vorig jaar circa 1,4 miljoen vaten per dag uit Iran, ongeveer 13 procent van zijn totale zeegebonden olie-invoer. Maar er is al voldoende olie onderweg om nog vier tot vijf maanden te overbruggen, aldus analist Muyu Xu van Kpler. Hierdoor hebben Chinese raffinaderijen tijd om alternatieven te zoeken, waarbij Russische olie tegen korting de belangrijkste optie is.

China heeft jaren geïnvesteerd in het diversifiëren van zijn energieleveranciers en het opbouwen van reserves. Singleton noemt het verlies aan Iraanse olie “marginaal, niet materieel, op de korte termijn.”

De grootste zorg blijft de poging van Iran om de Straat van Hormuz te blokkeren, een cruciale doorvoerroute, en aanvallen op LNG-installaties in de Golfstaten, zoals de stillegging van Qatars LNG-productie na drone-aanvallen.

Waarom China Iran waarschijnlijk niet zal bewapenen
Analisten verwachten niet dat China wapens zal leveren aan Iran om het te helpen in de oorlog tegen de VS. Eventuele militaire hulp zal beperkt blijven tot bestaande defensiehandelsovereenkomsten en geen snelle gevechtsondersteuning bieden. Beijing wil directe confrontatie met de VS en zijn bondgenoten vermijden, aldus onderzoeker Muhammad Zulfikar Rakhmat uit Indonesië.

China bekritiseert de VS al vanwege wapenleveranties aan Oekraïne, die volgens Beijing het conflict verlengen.

Hoewel Iran’s raketprogramma gebaseerd is op Chinese technologie, verwacht analist James M. Dorsey uit Singapore dat China uit voorzichtigheid geen nieuwe wapens zal leveren.

“Wat China wil is dat dit conflict eindigt,” aldus Dorsey.