Column: Wanneer staatsbezit privé wordt opgericht, faalt de controle

De oprichting van GuySure, de dochteronderneming van Grassalco in Guyana, zou een logisch en verdedigbaar onderdeel moeten zijn geweest van het beleid om staatsbedrijven regionaal te laten opereren. Grassalco is immers een 100 procent staatsbedrijf. Juist daarom is de recente vaststelling dat de aandelen van GuySure formeel in handen zijn van particuliere personen niet slechts opmerkelijk, maar bestuurlijk uiterst ernstig. Zaken zijn alles behalve transparant gegaan. 

Deze constatering is geen kwestie van interpretatie. Zij volgt rechtstreeks uit de officiële bedrijfsregistratie in Guyana. Juridisch gezien staat de Staat Suriname daar niet als aandeelhouder geregistreerd, maar privépersonen die verbonden waren aan Grassalco zijn opgebracht als aandeelhouders. Dat staat haaks op het beeld dat in mei vorig jaar publiekelijk werd neergezet, toen GuySure werd gepresenteerd als een buitenlandse uitbreiding van het staatsbedrijf. 

De opening van GuySure in Georgetown vond plaats in aanwezigheid van toenmalig president Chan Santokhi, samen met de inmiddels op non-actief gestelde president-directeur van Grassalco Wesley Rozenhout. Ook Albert Ramdin, destijds minister van Buitenlandse Zaken, reisde mee. De politieke en symbolische lading van dit moment was onmiskenbaar: Suriname zette een staatsbedrijf neer over de grens. Juist daarom is het problematisch dat nu blijkt dat de juridische eigendomsstructuur een andere werkelijkheid laat zien. 

♠ Hoe kan een staatsdochter worden geopend zonder dat ondubbelzinnig vaststaat wie juridisch eigenaar is?
♠ Wie heeft dit gecontroleerd, en wie niet?
De zorgen worden versterkt door de bevindingen uit een onderzoek. Daaruit blijkt dat cruciale documenten over GuySure pas in januari van dit jaar zijn opgenomen in de administratie en archieven van Grassalco. Niet tijdens de oprichting en niet ten tijde van de opening, maar achteraf.

Technisch is vastgesteld dat er geen sprake was van hacking of externe digitale manipulatie in het systeem van Grassalco. De handelingen hebben dus intern plaatsgevonden. Tegelijkertijd wijkt de administratieve afhandeling op meerdere punten af van de gebruikelijke procedures: ontbrekende begeleidende stukken, onregelmatigheden in dossiervorming en afwijkingen in archivering.

Het onderzoek sluit opzettelijke manipulatie of antedatering niet uit. Dat is geen lichte constatering. Binnen een staatsbedrijf zijn dit signalen die onmiddellijke vervolgstappen vereisen, niet alleen bestuurlijk, maar ook juridisch.

♠ Wie heeft de oprichting juridisch vormgegeven?
♠ Wie heeft goedgekeurd dat een staatsdochter op deze wijze moest worden opgericht?
♠ En wie had moeten ingrijpen toen dit zichtbaar werd?

Dit zijn geen politieke vragen, maar vragen van rechtsstatelijke verantwoordelijkheid.
Deze kwestie mag niet ondersneeuwen in andere lopende dossiers, zoals de 4-kg-goudzaak. Het gaat hier om staatsbezit, internationale bedrijfsregistratie en mogelijke strafbare feiten, waaronder valsheid in geschrifte en misbruik van positie.

Daarom is een grondig, onafhankelijk strafrechtelijk onderzoek noodzakelijk. Dat onderzoek moet plaatsvinden zonder aanzien des persoons en zonder politieke kleur. 

De kernvraag is uiteindelijk eenvoudig:
♠ hoe kan een dochter van een staatsbedrijf veranderen in een privéconstructie zonder dat hierover duidelijkheid is gegeven?