Column: Wie mag een president uit bed lichten?

Stelt u zich voor: een buurman vindt dat u uw huis slecht beheert. Hij keurt uw keuzes af, vertrouwt u niet en vindt dat het anders moet. Op een ochtend breekt hij uw deur open, sleept u uit bed, zet u in zijn auto en zegt: “Ik neem het nu over. Dit is voor uw eigen bestwil.”

Iedereen zou dit onmiddellijk benoemen voor wat het is: ontvoering, machtsmisbruik, een misdaad. Maar wanneer een groot land dit doet bij een kleiner of zwakker land, krijgt het andere namen: “veiligheidsoperatie”, “drugsbestrijding”, “herstel van democratie”. De daad blijft dezelfde. Alleen het taalgebruik wordt geciviliseerd.

Dat is wat zich nu afspeelt rond Venezuela. De Venezolaanse president Nicolás Maduro en zijn vrouw zijn door de Verenigde Staten opgepakt op basis van beschuldigingen van drugscriminaliteit. Over die beschuldigingen kan men van mening verschillen. Maar één cruciaal feit wordt nauwelijks benoemd: Maduro is een democratisch gekozen staatshoofd van een soeverein land.

Dat maakt hem niet boven kritiek verheven, maar wel beschermd door het internationaal recht. Geen enkel land heeft het recht een ander land binnen te vallen en het staatshoofd te arresteren. Daarvoor bestaan verdragen, rechtbanken en diplomatieke procedures. Wat hier gebeurt, is geen rechtshandhaving, maar machtspolitiek.

Het meest verontrustende is niet alleen de actie zelf, maar de wereldwijde stilte eromheen. Veel landen kijken toe en zeggen niets. Niet omdat zij niet weten wat er gebeurt, maar omdat zij hun belangen afwegen. Handel, veiligheid, schulden, bondgenootschappen. Principes verdwijnen zodra ze ongemakkelijk worden. Dat is hypocrisie.

Dezelfde landen die terecht verontwaardigd reageren op de inval van Rusland in Oekraïne, zoeken plots nuance wanneer de Verenigde Staten internationale regels schenden. Dan heet het “complex”, “gevoelig” of “onvermijdelijk”. Maar recht dat selectief wordt toegepast, is geen recht meer.

De Verenigde Naties blijkt opnieuw machteloos. De Veiligheidsraad kan niets afdwingen wanneer een grootmacht met vetorecht zelf partij is. Het systeem dat de wereldorde moest beschermen, functioneert alleen zolang de machtigen dat toestaan.

Al snel werd duidelijk waar het werkelijk om draait: olie, strategische invloed, controle over grondstoffen. Dat patroon is niet nieuw. Het is oud, herkenbaar en gedocumenteerd. Tegelijkertijd kampt de Verenigde Staten zelf met enorme problemen: drugsverslaving, wapengeweld, armoede, dakloosheid en diepe politieke verdeeldheid. Toch meent het land het morele gezag te hebben om andere staten te corrigeren en zelfs te besturen. Alsof hun wil elders moet geschieden.
Dat is geen leiderschap. Dat is imperiale arrogantie.

Laten we het dichter bij huis brengen. Stel dat president Jennifer Simons ’s nachts uit haar bed wordt gelicht door buitenlandse troepen, omdat een ander land haar beleid afkeurt. Zouden wij dat accepteren? Zouden we “afwachten”? Zouden we zeggen dat het een interne aangelegenheid is? Als het antwoord nee is, dan is het verschil met Venezuela geen kwestie van recht, maar van macht.

Hier ligt ook een verantwoordelijkheid voor Suriname en de Caricom-landen. Voorzichtigheid is begrijpelijk, maar stilte is geen neutraliteit. Wie zwijgt wanneer soevereiniteit wordt geschonden, legitimeert het schenden zelf. Kleine staten kunnen zich geen wereld veroorloven waarin regels alleen gelden voor de zwakken.

Bij de Amerikaanse actie zijn bovendien doden gevallen. Hun namen kennen we niet. Hun verhalen verdwijnen uit het nieuws. Dit is Wild West-gedrag: eerst handelen, daarna verklaren, en zelden verantwoorden. De geschiedenis leert ons wat dit oplevert. Waar de VS militair ingreep — Irak, Afghanistan, Libië, Vietnam — kwam geen stabiliteit, geen democratie en geen vrede. Alleen chaos en langdurige schade. Toch blijft men doen alsof het deze keer anders is.

En stel dat morgen Groenland wordt geannexeerd “om veiligheidsredenen”. Gaat Europa, dat Trump vooral paait uit angst voor economische en militaire gevolgen, dan wél principieel handelen? Of volgt opnieuw stilte en begrip voor de sterkste?

Dit gaat niet over Maduro.
Dit gaat niet eens over Venezuela.
Dit gaat over de vraag of internationaal recht nog betekenis heeft, of slechts geldt zolang het geen belangen schaadt.