Column: Een bewogen jaar aan het eind van een tijdperk

Dat was me een jaar. Een uitspraak die aan het eind van menig jaar in menig land te horen is, maar deze uitspraak past als geen andere bij Suriname anno 2025. Het was overigens een bewogen jaar, waarin het einde van een tijdperk duidelijk zichtbaar werd.

Bij de aanvang van 2025 was het te verwachten dat voor het eerst nationale verkiezingen zouden worden gehouden op basis van het kiesstelsel van landelijke evenredige vertegenwoordiging en dat wij vijftig jaar staatkundige onafhankelijkheid van de republiek zouden herdenken.

Dat onze trots, ‘Natio’, onder leiding van Stanley Menzo in een poging om zich te kwalificeren voor deelname aan het WK voetbal in 2026 het zo ver zou schoppen, hadden velen in hun stoutste dromen niet kunnen bevroeden.
Ook was het bij weinigen bekend dat wij koninklijk bezoek zouden ontvangen, namelijk van de Nederlandse koning Willem-Alexander en zijn echtgenote koningin Máxima.

De nationale verkiezingen verliepen, zoals gebruikelijk, ordelijk. Na een gebruikelijke korte ‘formatie’ hadden we onze nieuwe regering. Het nieuwe aan deze regering was dat voor het eerst een Surinaamse regering geleid zou worden door een vrouw: drs. Jennifer Geerlings-Simons. Nieuw was ook dat voor het eerst de NDP en de NPS deel uitmaakten van één regering. Het was een moedig en tevens verstandig besluit van de NPS-voorzitter, dr. Gregory Rusland, en zijn bestuur om deze samenwerking aan te gaan en partijgenoten die aan deze samenwerking twijfelden, daarvan te overtuigen.

In 2025 verwisselden de ex-presidenten Jules Albert Wijdenbosch en Ronald Runaldo Venetiaan het tijdelijke voor het eeuwige, elk bekend om zijn eigen regeerstijl. Ex-president Desi Delano Bouterse was hen in december 2024 voorgegaan, maar bij veel dat in 2025 plaatsvond moest ik vooral aan hem denken. Ik stelde mij daarbij vaak de retorische vraag: “Zou veel van wat gebeurd is in 2025 ook hebben plaatsgevonden indien DDB nog in leven was?”

Met zijn heengaan kwam er een einde aan een tijdperk dat begon in 1980. Het is goed zaken in perspectief te plaatsen. Bouterse kreeg nationale bekendheid als militair. Hij ontleende zijn eerste machtsbasis aan het feit dat hij bevelhebber van het leger was. In rap tempo breidde hij zijn machtsbasis uit: de handel, de politiek, de economie, de sport, de religie en het entertainment. Hoe ouder hij werd, hoe meer jeugd hij achter zich scheen te kunnen mobiliseren. Waren er gebieden in Suriname waarop hij zijn stempel níet heeft gedrukt? Al spoedig was hij omnipresent in Suriname.

Dit betekende ook dat hij zich veel meer kon veroorloven dan menig autoriteit in Suriname zich ooit had kunnen veroorloven. Maar zijn verleden maakte hem ook tot zowel een ‘push-’ als een ‘pullfactor’. Mensen hielden vanwege hem van zijn partij, de NDP, terwijl anderen juist vanwege hem de partij verafschuwden. Anderzijds zagen wij vaak dat Bouterse acteerde, terwijl menig andere politicus reageerde op wat Bouterse had gezegd. Er was geen level playing field, mede vanwege de vele machtbases van Bouterse.

Onder Bouterse was samenwerking met de NDP voor nogal wat partijen een ‘no go’. Hierdoor werd de keuzemogelijkheid van die politieke partijen enorm verengd, terwijl andere politieke partijen zich als ‘enig’ alternatief opstelden. Was dit misschien een van de redenen dat in de vorige regering zo enorm geroofd en gestolen is? Men kon zelfs niet afblijven van de gelden van hardwerkende arbeiders van FAI en behoeftigen van de Monikarta. In elk land is het het beste als het politieke alternatief zo groot mogelijk is. Dat betekent dat blokkades tussen partijen zo klein mogelijk moeten zijn.

In de jonge democratie waarin wij nu verkeren kan geen politieke partij in Suriname zich democratischer wanen dan de andere. Allen zullen de aandacht voor de interne partijdemocratie in hun respectieve politieke partijen moeten vergroten. Hierdoor zullen politieke partijen meer het eigendom van hun leden worden. De controle door leden van politieke partijen zal hierdoor slechts groter worden.

En terwijl wij bezig zijn het jaar vrolijk af te sluiten, worden wij geconfronteerd met een familiedrama waarbij nooit eerder in Suriname zoveel doden te betreuren waren. Het is te hopen dat wat velen zeggen en schrijven — namelijk dat overheid en burgers meer aandacht zullen besteden aan mentale problemen — in de komende jaren met meer voortvarendheid zal worden aangepakt.

Hans Breeveld