Hugo Essed: Presidentiële besluiten botsen met staatsrechtelijke regels

De instelling van nieuwe ministeries door achtereenvolgende regeringen blijkt juridisch op losse schroeven te staan. Zowel ex-president Chan Santokhi (2020) als president Jennifer Simons (2025) hebben geprobeerd via een presidentieel besluit het Besluit Taakomschrijving Departementen 1991 te wijzigen. Dat is echter in strijd met de hiërarchie van Surinaamse regelgeving: een Staatsbesluit kan niet met een lagere regeling, zoals een presidentieel besluit, worden aangepast. Dit stelt de jurist Hugo Essed in een beschouwing. 

Moederbesluit als basis
Het Besluit Taakomschrijving Departementen 1991, ook wel het Moederbesluit genoemd, bepaalt welke departementen bestaan en onder welke ministeries zij vallen. Daarmee vormt het de juridische basis voor de uitvoering van de uitvoerende macht door ministers. De Grondwet schrijft voor dat de uitvoerende macht bij de president berust, maar deze draagt vrijwel altijd de uitvoering via staatsbesluiten en wetten over aan ministers. Zonder een correct gewijzigd Moederbesluit bestaan nieuwe ministeries formeel niet, en ontbreekt een wettelijke grondslag voor de benoemde ministers.

Foutieve route
Na verkiezingen worden vaak nieuwe ministeries gevormd of bestaande herschikt. Volgens de wet moet het Moederbesluit eerst worden aangepast voordat ministers kunnen worden benoemd. Toch benoemde Santokhi in 2020 en Simons in 2025 ministers voor ministeries die juridisch nog niet bestonden. Beide presidenten probeerden dit te legaliseren door het Besluit Taakomschrijving te wijzigen bij presidentieel besluit.

In Santokhi’s periode werd dit na enkele maanden rechtgezet via een staatsbesluit (oktober 2020), waarmee de juiste procedure alsnog werd gevolgd en het eerdere presidentieel besluit verviel. Bij Simons is de situatie nog niet gecorrigeerd: haar besluit van 16 juli 2025 volgt hetzelfde foutieve pad.

Hiërarchie van regelgeving
In de Surinaamse rechtsorde geldt dat hogere regelingen voorgaan op lagere. Staatsbesluiten hebben hogere rechtskracht dan presidentiële besluiten. Deze hiërarchie is vastgelegd in de Aanwijzingen voor de Regelgevingstechniek (1992) en het Besluit Vormgeving Wettelijke Regelingen (1996). Een staatsbesluit wijzigen met een presidentieel besluit is dus strijdig met de geldende systematiek en leidt tot wat Essed “vervuiling van de regelgeving” noemt.

Mogelijke oorzaak
Volgens Essed hebben presidenten mogelijk gekozen voor deze route omdat de Staatsraad, die moet adviseren over staatsbesluiten, vaak nog niet in nieuwe samenstelling aanwezig is op het moment van aantreden. Toch biedt dit geen juridische basis voor de gevolgde werkwijze.

Gevolgen en aanbevelingen
Het gevolg is dat ministers van nieuw ingestelde ministeries momenteel formeel zonder wettelijke grondslag opereren. Essed adviseert dat bij de eerstvolgende correcte wijziging van het Moederbesluit de besluiten van deze ministers met terugwerkende kracht worden bekrachtigd. Zo wordt voorkomen dat hun besluiten juridisch ongeldig zijn en zij aansprakelijk worden gesteld.

Daarnaast stelt hij dat overwogen kan worden om in het Moederbesluit expliciet de bevoegdheid op te nemen om het tijdelijk via presidentieel besluit te wijzigen. Zulke uitzonderingsconstructies zijn in het verleden toegepast, bijvoorbeeld bij de Universiteitswet in de jaren tachtig.

Andere voorbeelden
Essed wijst op meer recente gevallen waarin de uitvoerende macht buiten de wettelijke kaders opereerde. Zo werd geprobeerd de bevoegdheid van de president om ambtenaren aan te stellen te delegeren aan de “Chief of Staff” van het Kabinet van de President – een functie die formeel niet bestaat. Ook dit ontbeert een wettelijke grondslag.

Conclusie


Documenten:

• Geen_wettelijke_grondslag.pdf