Jean-Marie Le Pen, oprichter Franse naoorlogse Front National, overleden

Jean-Marie Le Pen, de oprichter van het Franse extreemrechtse Front National die inspeelde op de woede van arbeiders over immigratie en globalisering en genoot van het minimaliseren van de Holocaust, overleed dinsdag op 96-jarige leeftijd. Zijn dood werd bevestigd door de politieke partij van zijn dochter Marine Le Pen, Rassemblement National.

Jean-Marie Le Pen heeft zijn leven gevochten - als soldaat in de Franse koloniale oorlogen, als oprichter in 1972 van het Front National, waarvoor hij vijf keer aan de presidentsverkiezingen deelnam, of in vetes met zijn dochters en ex-vrouw, die vaak in het openbaar werden gevoerd.

Controverse was Le Pens constante metgezel: zijn meerdere veroordelingen voor het aanzetten tot rassenhaat en het goedpraten van oorlogsmisdaden achtervolgden het Front National.

Zijn verklaring dat de gaskamers van de nazi's "slechts een detail" waren van de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog en dat de nazi-bezetting van Frankrijk "niet bijzonder onmenselijk" was, waren voor veel mensen weerzinwekkend.

"Als je een boek van duizend pagina's over de Tweede Wereldoorlog neemt, waarin 50 miljoen mensen stierven, dan beslaan de concentratiekampen twee pagina's en de gaskamers tien of vijftien regels, en dat is wat je een detail noemt," zei Le Pen eind jaren negentig, waarbij hij eerdere opmerkingen nog eens herhaalde.

Die opmerkingen leidden tot verontwaardiging, ook in Frankrijk, waar de politie duizenden Joden had opgepakt die naar het nazi-vernietigingskamp Auschwitz waren gedeporteerd.

President Emmanuel Macron zei over de dood van Le Pen: "Een historische figuur van extreemrechts, hij speelde bijna zeventig jaar lang een rol in het openbare leven van ons land, wat nu aan de geschiedenis is om te beoordelen."

Le Pen hielp de parameters van de Franse politiek te resetten in een carrière van 40 jaar die, door onvrede over immigratie en baanzekerheid te benutten, in zekere zin de opkomst van Donald Trump naar het Witte Huis aankondigde.

Hij bereikte een tweede ronde van de presidentsverkiezingen in 2002, maar verloor met overmacht van Jacques Chirac. Kiezers steunden een mainstream conservatief in plaats van extreemrechts voor het eerst sinds de nazi-collaborateurs in de jaren 40 aan de macht te brengen.

Le Pen was de plaag van de Europese Unie, die hij zag als een supranationaal project dat de macht van natiestaten aan zich toevertrouwde en inspeelde op de wrok die veel Britten voelden toen ze later stemden om de EU te verlaten.

Marine Le Pen hoorde van de dood van haar vader tijdens een tussenstop in Kenia toen ze terugkwam van het Franse overzeese gebied Mayotte.

Vreemdelingenlegioen
Jean-Marie Le Pen werd geboren in Bretagne in 1928 en studeerde begin jaren 50 rechten in Parijs. Hij stond erom bekend dat hij zelden een avondje uitging zonder dat er een vechtpartij uitbrak. Hij sloot zich in 1953 aan bij het Vreemdelingenlegioen als parachutist in Indochina.

Le Pen voerde campagne om Algerije Frans te houden, als gekozen lid van het Franse parlement en als soldaat in het toen door Frankrijk bestuurde gebied. Hij rechtvaardigde het gebruik van martelingen publiekelijk, maar ontkende zelf dat hij dergelijke praktijken toepaste.

Na jaren aan de rand van de Franse politiek te hebben gestaan, veranderde zijn wel en wee in 1977 toen een miljonair hem een ​​landhuis buiten Parijs en 30 miljoen frank naliet, ongeveer 5 miljoen euro ($5,2 miljoen) in de huidige valuta.

Dit hielp Le Pen zijn politieke ambities verder te verwezenlijken, ondanks dat hij door traditionele partijen werd gemeden.

"Veel vijanden, weinig vrienden en eer in overvloed," vertelde hij aan een website die aan extreemrechts was gelinkt. Hij schreef in zijn memoires: "Geen spijt."

Zijn vrouw ging er in de jaren 80 vandoor met zijn biograaf en poseerde halfnaakt in Playboy om wraak te nemen op een man die zij als gewelddadig bestempelde. Ze vertrok met een van zijn reserveglazen ogen en gaf het pas terug toen hij ermee instemde haar de as van haar gecremeerde moeder terug te geven.

Door in te spelen op de onvrede van de blanke arbeidersklasse over immigratie en de wrok tegen de in Parijs gevestigde zakelijke en politieke elites, steeg het Front National uiteindelijk in lokale, regionale en vervolgens Europese verkiezingen.

Traditionele partijen probeerden kiezers terug te winnen met hardere taal over immigratie. Die tactiek hielp conservatief Nicolas Sarkozy om in 2007 het presidentschap veilig te stellen, en hard optreden tegen criminaliteit en immigratie is nu meer mainstream.

In 2011, Le Pen werd opgevolgd als partijleider door dochter Marine, die campagne voerde om het blijvende imago van de partij als antisemitisch af te schudden en het te herpositioneren als verdediger van de arbeidersklasse.

Ze heeft twee presidentsverkiezingsrondes gehaald - en verloren. Opiniepeilingen maken haar de favoriet voor de volgende presidentsverkiezingen, die in 2027 plaatsvinden.

De herpositionering viel niet in goede aarde bij haar vader, wiens opruiende uitspraken en kritiek haar dwongen hem uit de partij te zetten.

Jean-Marie Le Pen beschreef het besluit van zijn dochter om de naam van de partij in 2018 te veranderen in Rassemblement National als een "verraad" en zei dat ze moest trouwen om haar familienaam te verliezen.

Hun relatie bleef moeilijk, maar hij had warme woorden voor haar toen Macron haar in 2022 versloeg: "Ze deed alles wat ze kon, ze deed het heel goed."