Assembléelid Jennifer Vreedzaam
De vastgelegde beelden van de politie-incidenten tegen de vreedzame protesten van Inheemse organisaties circuleren niet alleen op sociale media, maar achtervolgen het sociaal maatschappelijk leven nog dagelijks. Op 25 november 2024 was het precies twee jaar geleden dat een Inheemse vrouw werd geklapt tijdens een protestactie over de grondenrechten. Vervolgens werden hetzelfde jaar de Inheemsen wederom hardhandig aangepakt door de politie tijdens een vreedzaam protest bij de komst van premier Mark Rutte.

De zwarte dag 
Op 2 mei 2023 was het raak, terwijl daags daarvoor er werd geprotesteerd tegen de uitgifte van grond in het Hollandse kamp en Powakka gebied zijn op 2 mei 2023 twee inheemse mannen koelbloedig geëxecuteerd. De lijken vertoonden duidelijke tekenen van extreem fysiek geweld en de regering heeft tot heden de gebeurtenissen niet opgehelderd.

Het ligt ons nog vers in het geheugen hoe de nabestaanden van de geëxecuteerde inheemse mannen de toegang tot de lijken werden ontzegd en hoe marginaal de belevenis was van hun rechten. De nabestaanden hadden een onafhankelijk onderzoek geëist maar de reactie van de procureur-generaal liet op zich wachten. De weigerachtige houding en de denigrerende houding van de procureur-generaal hebben de families bijna vier weken in het ongewisse gelaten. 

Dit is een bewijs dat de rechtsstaat niet optimaal functioneert en werd dit ervaren als een geestelijke marteling en een inbreuk op hun waardigheid als mens. Uiteindelijk werd na een maand geen toestemming gegeven voor een onafhankelijk onderzoek. In de voorbereidingen op de zaak blijkt dat het forensisch onderzoek is uitgevoerd en de bewijslast o.a. daar is geleverd. De patholoog-anatoom heeft vastgesteld in het forensisch rapport dat “de slachtoffers door de politie zijn beschoten, terwijl ze geboeid op hun buik lagen op de grond”.

De regering heeft nagelaten een sequentieel bewezen verslag te geven van de gebeurtenissen. In De Nationale Assemblée werden op 4 mei 2023 en op 18 mei 2023 vragen gesteld en om onderzoek te doen met betrekking tot de executies. Dergelijke geweld dient verantwoord te worden en is funest in een rechtsstaat. Overigens is nu, na 4,5 jaar regering Santokhi-Brunswijk, gebleken dat repressie een structuur en gebruik is geworden.

De Inheemse gemeenschappen willen een antwoord, wie heeft opdrachten gegeven en wat is er mis gegaan. De beelden van een geboeide Ivanildo Dijksteel en Martinus Wolfjager spreken voor zich, hun mensenrechten zijn geschonden, het recht op leven en het recht om op te komen voor het inheems oorspronkelijk recht werd ongedaan gemaakt. Deze burgers hebben geen rechtsbescherming genoten.

Met daarna de gevangenneming van 6 Inheemse mannen is ook bewezen dat hun mensenrechten geschonden zijn en het recht op een eerlijk proces niet meer is gewaarborgd. De woede, het verdriet en de verontwaardiging in de inheemse dorpsgemeenschappen zijn na executies van 2 mei 2023 en de langdurige gevangenneming van 6 Inheemse mannen evident.  

De openbare getuigenis van Richano Santokhi, de zoon van de president Santokhi, heeft niet alleen de belevenissen in de samenleving bevestigd, maar ook uiteengezet hoe de liquidaties tot stand zijn gekomen, dit is een aanslag op de rechtsstaat. In het interview op 22 november 2024 zijn door de zoon van president Santokhi uitspraken gedaan over de executies op 2 mei 2023 te Pikin Saron. Deze informatie kan niet anders gezien worden dan een getuigenis die niet lichtvaardig genomen mag worden gezien de feiten in het strafrechtelijke dossier die wijzen op standrechtelijke executies van Ivanildo Dijksteel en Martinus Wolfjager.  

De vraag is wat zal met deze getuigenis gebeuren en zal het Openbaar Ministerie ambtshalve de zoon van president oproepen en beginnen met het onderzoek naar de standrechtelijke executies van de twee inheemse activisten? Het is het Surinaams rechtssysteem om de verantwoordelijken voor de dood van Ivanildo Dijksteel en Martinus Wolfjager te straffen. Dat dient te gebeuren na een eerlijk proces en op grond van wettig en overtuigend bewijs, zonder onderscheid van de persoon. Zelfs de PG als president zijn niet onschendbaar in een rechtsstaat. 

Verder ligt het aan de Surinaamse politiek om toe te geven dat inheemse rechten mensenrechten zijn en het niet louter te begrijpen is in termen van gelijke rechten en gelijke rechtsbescherming. Het is een eis van de Inheemsen om hen als volwaardig mens te zien en is de formele erkenning van de oorspronkelijke eigendomsrechten noodzakelijk voor het overleven. 

Ingi Gron, Na Ingi Libi

Jennifer Vreedzaam
 Lid van de Nationale Assemblée