Arabische staten: Palestijnen moeten op hun land blijven

Oproepen voor een humanitaire corridor of een ontsnappingsroute voor Palestijnen uit Gaza, nu het conflict tussen Israël en de Palestijnse islamitische groepering Hamas is geëscaleerd, hebben een botte reactie van de Arabische buren uitgelokt.

Egypte, de enige Arabische staat die een grens met Gaza deelt, en Jordanië, dat naast de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever ligt, hebben beide gewaarschuwd tegen het verdrijven van Palestijnen van hun land.

Het weerspiegelt de diepe Arabische vrees dat de laatste oorlog van Israël met Hamas in Gaza zou kunnen leiden tot een nieuwe golf van permanente ontheemding uit het land waar de Palestijnen een toekomstige staat willen opbouwen.

"Dit is de oorzaak van alle oorzaken, de zaak van alle Arabieren", zei de Egyptische president Abdel Fattah al-Sisi donderdag. "Het is belangrijk dat het Palestijnse volk standvastig en aanwezig blijft in zijn land."

Voor Palestijnen draagt het idee om het land te verlaten of verdreven te worden waar zij een staat willen smeden echo's van de "Nakba" of "catastrofe", toen veel Palestijnen vluchtten of uit hun huizen werden gedwongen tijdens de oorlog van 1948 die gepaard ging met de Israëlische creatie.

Ongeveer 700.000 Palestijnen, de helft van de Arabische bevolking van het door de Britten geregeerde Palestina, werden onteigend en ontheemd, waarvan velen naar aangrenzende Arabische staten stroomden, waar zij of veel van hun nakomelingen nog steeds verblijven. Velen leven nog steeds in vluchtelingenkampen.

Israël betwist de bewering dat het de Palestijnen heeft verdreven en zegt dat het na zijn oprichting door vijf Arabische staten is aangevallen.

Sinds Israël zijn intense bombardement op Gaza lanceerde na een verwoestende aanval door Hamas-militanten op 7 oktober, zijn honderdduizenden van de 2,3 miljoen inwoners van Gaza hun huizen ontvlucht, terwijl ze nog steeds in Gaza verbleven, een klein stukje land ingeklemd tussen Israël en Egypte en de Middellandse Zee.

'Voorkom een overloop'
Het Israëlische leger waarschuwde vrijdag de burgers van Gaza-stad, ruim 1 miljoen mensen, om voor hun eigen veiligheid binnen 24 uur naar het zuiden te verhuizen, een aankondiging die werd opgevat als een signaal dat Israël binnenkort een landinvasie zou kunnen lanceren.

"Houd jullie huizen vast. Houd jullie land vast", was de boodschap die werd uitgezonden vanuit moskeeën in Gaza, terwijl tienduizenden mensen naar het zuiden trokken. Anderen beloofden te blijven. "Doodgaan is beter dan weggaan", zei Mohammad (20) buiten een gebombardeerd gebouw in Gaza.

De Jordaanse koning Abdullah waarschuwde "tegen elke poging om Palestijnen met geweld uit alle Palestijnse gebieden te verdrijven of hun interne ontheemding te veroorzaken, en riep op tot het voorkomen van een overloop van de crisis naar de buurlanden en de verergering van het vluchtelingenprobleem."

Het hoofd van de uit 22 leden bestaande Arabische Liga, Ahmed Aboul Gheit, deed een dringend beroep op VN-secretaris-generaal Antonio Guterres om "deze krankzinnige Israëlische poging om de bevolking te verplaatsen" te veroordelen.

De Verenigde Staten zei deze week dat het met Israël en Egypte sprak over het idee van een veilige doorgang voor burgers uit Gaza.

VN-woordvoerder Stephane Dujarric zei: "Burgers moeten worden beschermd. We willen geen massale uittocht van Gazanen zien."

De Israëlische ambassadeur bij de Verenigde Naties, Gilad Erdan, zei dat de evacuatiewaarschuwing bedoeld was "om mensen tijdelijk naar het zuiden te verplaatsen... om de schade voor de burgerbevolking te beperken."

"De VN zou Israël moeten prijzen voor deze voorzorgsmaatregelen", zei Erdan tegen VN-diplomaten tijdens een door Israël georganiseerd evenement met families van Israëli’s die door Hamas waren ontvoerd. "Jarenlang heeft de VN haar kop in het zand gestoken in het licht van de terreuropbouw van Hamas in Gaza."

Het lot van Palestijnse vluchtelingen is een van de neteligste kwesties in het stervende vredesproces. Palestijnen en Arabische staten zeggen dat een overeenkomst het recht van deze vluchtelingen en hun nakomelingen om terug te keren moet omvatten, iets wat Israël altijd heeft afgewezen.

Sommige Israëlische verklaringen hebben de Arabische bezorgdheid aangewakkerd.

Een Israëlische militaire woordvoerder zei dinsdag dat hij de Palestijnen zou adviseren om "weg te gaan" via de grensovergang bij Rafah aan de zuidelijke grens van Gaza met Egypte. Het Israëlische leger gaf een verklaring af waarin stond dat de grensovergang op dat moment gesloten was.

De grensovergang bij Rafah is voor mensen in Gaza de belangrijkste toegangspoort tot de buitenwereld. Alle andere uitgangen leiden naar Israël.

In Khan Younis in het zuiden van Gaza zei Mariam al-Farra, een 36-jarige moeder van twee kinderen, dat mensen die binnen de enclave ontheemd waren, opeengepakt zaten zonder water, stroom of internetverbindingen.

"Mensen zeggen alleen maar dat we allemaal naar de Sinaï gaan – dat we gedwongen ontheemd zullen worden", zei ze. "Wij hebben hier niets mee te maken. We willen gewoon in vrede leven."

Koude vrede
Sinds de islamistische groep Hamas in 2007 de controle over Gaza overnam, heeft Egypte geholpen een blokkade van de strook in stand te houden, waardoor de grens grotendeels werd afgesloten en strenge controles werden opgelegd op de doorgang van goederen en mensen door Rafah.

Egypte werd geconfronteerd met een islamistische opstand in het noorden van de Sinaï, die na 2013 een hoogtepunt bereikte voordat de veiligheidstroepen de controle herstelden. Veiligheidsbronnen en analisten zeggen dat het infiltratie door militanten van Hamas wil voorkomen – dat een ideologie deelt met de Muslim Brotherhood, een groep die in Egypte verboden is.

Egypte zegt dat de grensovergang bij Rafah open is en dat ze proberen de levering van humanitaire hulp aan Gaza veilig te stellen, hoewel dit wordt belemmerd door Israëlische bombardementen dicht bij de grens. Caïro heeft ook aangegeven dat de oplossing van de kwestie via een massale uittocht van Palestijnen onaanvaardbaar is.

Het verzet tegen de nieuwe ontheemding van Palestijnen zit diep in Egypte, waar een vredesverdrag met Israël meer dan vier decennia geleden een Israëlische terugtrekking uit het Sinaï-schiereiland verzekerde, maar nooit tot verzoening op volksniveau leidde.

"De Egyptische publieke opinie zou dit in overweldigende mate zien als een opmaat naar etnische zuiveringen, gedwongen ontheemding, feitelijk verdrijving, terwijl men dan zou verwachten dat ze nooit meer terug zouden gaan", aldus H.A. Hellyer, een senior associate fellow bij het Royal United Services Institute.

Het conflict rond Gaza heeft ook in Jordanië, waar een grote populatie Palestijnse vluchtelingen en hun nakomelingen woont, de al lang bestaande angst aangewakkerd dat een bredere vuurzee de Israëli’s de kans zou geven een overdrachtsbeleid te voeren om Palestijnen massaal van de Westelijke Jordaanoever te verdrijven.

Na een spoedvergadering van de Arabische Liga op woensdag zei de Jordaanse minister van Buitenlandse Zaken, Ayman Safadi, dat alle Arabische staten ermee instemden elke poging om Palestijnen uit hun thuisland te verdrijven het hoofd te bieden.