Renet Wahki
“Wat vinden jullie van de toespraak van DNA-lid Renet Wahki?”
“Ai no, een stel &%$^# vond dat een aanleiding om de man op FB te bekritiseren en te bespotten.”
“Die mensen moeten zich diep schamen, net zoals Gruno Bravenberg in zijn artikel op Sterrennieuws terecht stelt.”
“Vind ik ook. Wahki heeft puntsgewijs aangehaald wat hij gerealiseerd wil zien. En ik heb, net als eenieder die tenminste basisonderwijs heeft genoten, begrepen wat hij heeft gezegd. Punt uit.”
“Klopt! Mensen moeten ophouden om neer te kijken op hun medemens omdat die bijvoorbeeld niet perfect de officiële taal gebruikt, wat we in feite geen van allen doen.”
“Maar om dit gebeuren, deze toespraak van Wahki te gebruiken om ten achter gestelden op te hemelen en er politiek proberen mee te scoren, vind ik weer te ver gaan.”
“Ja, dat stoorde mij ook in sommige tegenreacties. Ik voelde me op een gegeven moment zelfs schuldig dat ik me met pijn en moeite heb ontwikkeld. Was ik maar nauwelijks schoolgegaan, dan kon ik me ook hullen in die laakbare slachtofferrol.”
“Nou moet jij weer niet overdrijven, beste borrelbroeder. Niemand hoeft zich te schamen dat die hoger is opgeleid.”
“Net zoals niemand zich hoeft te schamen om zich te laten vaccineren. Velen willen dat in het donker, in het geniep doen, want die anti-dwangvaxxers mogen dat niet zien.”
“Dan oefenen die anti-dwangvaxxers dus een soort van terreur uit op degenen die zich alsnog willen laten vaccineren. Hoe lang gaan we deze schreeuwterroristen nog toestaan dit te doen?”
“Wat vind je dan van het voorstel dat DNA-leden zich vrij in hun moedertaal in DNA moeten mogen uiten?”
“Tuurlijk mag je beeldende taalelementen uit je moedertaal in DNA gebruiken, maar die moeten dan naar het brede publiek toe wel even uitgelegd of vertaald worden.”
“Dus meester, u bent het er niet mee eens dat DNA-leden in hun moedertaal mogen speechen in DNA?”
“Ik ben daar inderdaad niet mee eens.”
“Waarom niet, als ik het vragen mag?”
“Ten eerste: vooral tijdens een openbare vergadering moet het grote publiek je kunnen volgen, en dat zal niet kunnen als je daar in het Trio, Wayana, Kwinti enzo staat te speechen. Vergeet niet dat het de totale groep belastingbetalers is dat hele assembleegebeuren bekostigt, niet alleen die groepen van moedertaalsprekers die geen Nederlands kennen en kunnen.”
“Maar kan dit niet als discriminatie van die groepen overkomen?”
“Inderdaad, maar breng jij jezelf niet in een positie dat je gediscrimineerd kan worden als je als inwoner van dit land de officiële taal, door wat voor oorzaak dan ook, niet machtig bent, zelfs op eenvoudig niveau, en je dan je moedertaal gebruikt, die bijna niemand verstaat?”
“Hm, ja, daar zit wat in.”
“Ten tweede moeten de toespraken in DNA genotuleerd worden. Als een aantal DNA-leden een aantal moedertalen gebruikt, moeten er tolken ingehuurd worden om deze toespraken in de officiële taal om te zetten, zodat ze vastgelegd kunnen worden. En dat kan een hele rompslomp met extra kosten voor het secretariaat van DNA betekenen. Willen de belastingbetalers daarvoor extra betalen?”
“Hmm, ja, daar zegt u weer wat.”
“Ten derde: als de ene bij wijze van spreken in het Trio mag speechen, gaan anderen zich eerder geroepen om zich ook in hun moedertaal in DNA te uiten. Dan krijgen we die bekende Babylonisch spraakverwarring.”
“Arme Bee fu Assemblee, ik zie hem dan in vele moedertalen de orde handhaven.”
“Ten vierde: wat voor eenheid stralen we uit, vooral naar de jeugd, als vele DNA-leden in hun moedertaal speechen? Dat moedigt etnicisme en separatisme aan.”
“Goed, dan schakelen we over naar de taal die eenieder begrijpt, namelijk het Sranan Tongo. Dan wordt dat de officiële taal van DNA.”
“Dan worden degenen die het Nederlands willen gebruiken verboden om dat te doen?”
“Eh…, nee, dat niet, die mogen dat blijven doen, ik bedoel… Iedereen verstaat Sranan.”
“Ja, op het eenvoudige spreektaal niveau, daar is deze taal uitmuntend voor geschikt.  Maar kijk hoeveel mensen je gaan begrijpen als je in het Sranan een speech houdt over bijvoorbeeld het snel in productie brengen van de gasvoorraden voor onze kust.”
“En het Surinaams-Nederlands is ook een veelgebruikte contacttaal, mondeling en schriftelijk. Plus het is de grootste moedertaalgroep in ons land. Dat verzwijgen vele van onze taaldeskundigen, waarom weet ik niet.”
“Sommige mensen stralen een soort vijandschap uit naar de officiële taal; die taal is volgens hen de oorzaak van de vele achterstanden in ons onderwijs.”
“Wat een bekrompen denkwijze! Als je niet kan dansen met Jansen is daar toch niet het afgedraaide liedje de oorzaak van?”
“De grootste verdienste van de huidige officiële taal is, dat zowat elke Surinamer: werknemer, leidinggevende en wetenschapper, via deze taal het belangrijkste deel van zijn kennis heeft opgedaan.”
“Dus u ziet het Nederlands nog steeds als de meest geschikte schriftelijk gebruikte taal in ons land?”
“Zeer zeker. Het is nog altijd de enige taal waarin het grootste deel van de  hier geboren en getogen landgenoten heeft leren lezen en schrijven. Let wel: ik heb het over lezen en schrijven. Niet zozeer over spreken en luisteren.”
“Maar die vier dingen gaan toch samen?”
“Echt niet. Simpel gezegd: het leren verstaan en spreken van een taal leer je min of meer al vanaf je geboorte vanzelf. Maar het leren schrijven en lezen in welke taal dan ook is een moeizaam proces. Dat leer je echt niet vanzelf.”
“Dus volgens u is er een duidelijk verschil tussen een taal spreken en in een taal schrijven en lezen?”
“Absoluut. Bij het lezen en schrijven hoor je toch je stem in je binnenste meepraten?”
“Inderdaad. En vaak communiceer ik met die stem als ik lees of schrijf.”
“Precies. Dat proces in de hersenen is nog niet goed onderzocht.”
“Maar het onderwijs, het preken in de kerk, de toespraken van politici geschieden toch allemaal mondeling?”
“Klopt. Maar zie het verschil als de spreker zich daarbij wel of niet schriftelijk heeft voorbereid. De ene leutert er maar op los, herhaalt dingen nodeloos, vergist zich of zegt onware zaken, terwijl de ander punt voor punt gedegen zijn tori behandelt.”
“En Wahki heeft z’n punten netjes behandeld, totdat zijn plaat bij Trio begon vast te zitten. Dan Bee tyap’a tori drape netjes af.”  
“Dan geef ik een rondje op de dappere toespraak van DNA-lid Renet Wahki. Proost.”
“Ja, proost.”

Rappa