Peru: Oprichter rebellengroep Lichtend Pad overleden

De leider en oprichter van de Peruaanse rebellengroep Het Lichtend Pad, Abimael Guzmán, is op 86-jarige leeftijd overleden. Als voormalig hoogleraar filosofie zat hij sinds 1992 een levenslange gevangenisstraf uit wegens terrorisme en verraad. In juli kreeg hij gezondheidsproblemen en werd hij van een maximaal beveiligde gevangenis overgebracht naar een ziekenhuis.

Bijna 70.000 mensen stierven of verdwenen in meer dan een decennium van conflicten tussen de maoïstische guerrillagroep en de Peruaanse staat. De arrestatie van Guzmán raakte de groep hard, maar enkele leden zijn nog steeds actief in de cocaproducerende regio.

Abimael Guzmán werd in december 1934 aan de zuidkust van Peru bij de stad Mollendo geboren als zoon van een rijke koopman die hem opvoedde nadat Guzmáns moeder stierf. De toekomstige rebellenleider had een bevoorrechte opvoeding. Hij ging naar een particuliere katholieke middelbare school en later naar de universiteit in Arequipa, waar een van zijn dissertaties ging over de Duitse filosoof Immanuel Kant.

Terwijl hij op de universiteit zat, raakte hij geïnteresseerd in het marxisme. In 1962 had hij een plaats verdiend als hoogleraar filosofie aan de San Cristóbal van de Huamanga National University in de centrale stad Ayacucho.

Tijdens een reis naar China in 1965 werd Guzmán geïnspireerd door de communistische leider Mao Zedong en bij zijn terugkeer naar Peru moedigde hij gelijkgestemde academici aan om zich bij hem aan te sluiten op de universiteit in Ayacucho.

In 1969 richtte hij samen met 11 anderen het Lichtend Pad op - Sendero Luminoso in het Spaans. De naam werd gekozen als een knipoog naar de Peruaanse communist José Carlos Mariátegui die zei dat "het marxisme-leninisme het lichtende pad van de toekomst is".

Geïnspireerd door het maoïsme probeerde de guerrillagroep een "volksoorlog" te leiden om de "burgerlijke democratie" van Peru omver te werpen en een communistische staat te vestigen. De groep, een uitloper van de Communistische Partij van Peru, voerde aanvankelijk geen gewapende strijd.

Begin wreed conflict
Het keerpunt kwam in 1980 toen het leger, dat al 12 jaar over Peru heerste, democratische verkiezingen toestond. Het Lichtend Pad heeft de verkiezingen niet alleen geboycot, maar ook actief verstoord door stembussen in Ayacucho te verbranden. Het doel van de guerrillagroep was om een ​​communistische staat te vestigen en zij was daarom niet geïnteresseerd in democratische verkiezingen.

In plaats daarvan legde de groep haar meedogenloze heerschappij op aan de landelijke gebieden die ze in beslag nam, waarbij dorpelingen werden vermoord die ervan verdacht werden partij te kiezen voor de regering. Het verspreidde ook angst door showprocessen en openbare executies. De moorden en autobombardementen die haar leden in de daaropvolgende jaren pleegden, brachten de regering bijna op de knieën.

De regering vaardigde de noodtoestand uit in de hooglanden en bewapende lokale milities, bekend als rondas, om terug te vechten. De wreedheden begaan door het leger in hun strijd tegen de rebellen dreven sommige mensen, vooral op het platteland, aan de kant van het Lichtend Pad.

Maar de brute handhaving van de regels door het Lichtend Pad en de showprocessen en executies deden veel om de steun te ondermijnen van degenen die aanvankelijk sympathie hadden voor de doelen van de groep.

Een van de dodelijkste incidenten vond plaats in 1983 toen in en rond het gebied van Santiago de Lucanamarca 69 inwoners werden gedood met bijlen, machetes en geweren als vergelding voor de eerdere moord op een commandant van het Lichtend Pad.

Maar de wreedheden waren niet beperkt tot landelijke gebieden. In 1992 kwamen bij twee vrachtwagenbommen die door het Lichtend Pad in de wijk Miraflores in Lima tot ontploffing werden gebracht, 25 mensen om het leven en raakten 155 anderen gewond.

Arrestatie
De opstand kwam effectief tot een einde in september 1992, toen de Peruaanse inlichtingendienst Guzmán eindelijk gevangen nam boven een dansstudio in Lima. De autoriteiten vermoedden al lang dat rebellen zich verstopten in appartementen in de hoofdstad. Een van die apartementen waarin ballerina Maritza Garrido Lecca woonde werd verdacht. Hoewel ze beweerde alleen te wonen, genereerde het appartement veel te veel afval voor slechts één persoon.

Toen de agenten het doorzochten, vonden ze medicijnen om psoriasis te behandelen - een huidaandoening waarvan bekend was dat Guzmán eraan leed.
Agenten arresteerden Guzmán in de woning, samen met zijn tweede vrouw, Elena Iparraguirre, en een aantal andere revolutionairen. Naar verluidt keek hij naar het boksen op televisie toen hij werd gearresteerd.

Rechters die kappen droegen om hun identiteit te verhullen, veroordeelden Guzmán tot levenslange gevangenisstraf na een proces van drie dagen, op grond van drastische nieuwe gerechtelijke maatregelen die enkele maanden eerder waren opgelegd door de toenmalige president Alberto Fujimori. Guzmán werd gevangen gehouden in een offshore marinebasis op het eiland San Lorenzo.

In oktober 1993 verscheen de maoïstische rebel op televisie en riep zijn volgelingen publiekelijk op om "te vechten voor vrede". Naar aanleiding van zijn verklaring gaven ongeveer 6.000 leden van het Lichtend Pad zich over onder een amnestieprogramma van de regering.

Sinds de arrestatie van Guzmán is een aantal hooggeplaatste leden van het Lichtend Pad gevangengenomen en de groep is grotendeels ontmanteld. Slechts kleine overblijfselen blijven actief in de Andes-regio's, waar ze zich voornamelijk bezighouden met drugshandel.

Guzmán onderging in 2004 opnieuw een langer proces, nadat de autoritaire maatregelen van president Fujimori waren ingetrokken. De beperkingen op de media waren streng, waardoor journalisten de procedure niet konden volgen. Hij werd in oktober 2006 veroordeeld voor verergerd terrorisme en moord en kreeg opnieuw een levenslange gevangenisstraf.

Guzmán bracht zijn resterende jaren door in eenzame opsluiting in een marinegevangenis in El Callao, ten westen van Lima. Hij mocht in 2010 achter de tralies trouwen met zijn mede-guerrilla-lid van het Lichtend Pad, Elena Iparraguirre.