Verkiezingsanalyse: Change of It’s the economy stupid?!

De verkiezingen in Suriname zijn ongelooflijk spannend. De uitslag is niet alleen bepalend voor de directe toekomst van Suriname. Het is ook een graadmeter voor de mate waarin de Surinaamse samenleving ingrijpend aan het veranderen is.

Wat bepaalt het stemgedrag van een Surinamer? Lange tijd was het antwoord simpel: etnische solidariteit! De etnische groep waartoe de Surinamer behoort, bepaalt zijn stemgedrag. Een Creool stemt op een Creoolse partij, een Hindostaan op een Hindostaanse en een Javaan op een Javaanse. In de jaren vijftig van de vorige eeuw heette de Creoolse partij NPS, de Hindostaanse VHP en de Javaanse KTPI. De bulk van de stemmen waren over dit soort partijen verdeeld.

Een progressieve oppositie die in de jaren zestig opkwam met de PNR en in de jaren zeventig met de linkse partijen kwam niet verder dan een paar procenten.

Ruim een halve eeuw verder zien we duidelijk hoe processen van ingrijpende verandering plaatsvinden:
• Suriname is geen Nederlandse kolonie met zelfbestuur en een gouverneur, maar een onafhankelijke natie waar nationalisme – in de jaren vijftig nog een vies woord – gemeengoed is geworden.
• De Surinaamse economie die gedomineerd werd door buitenlandse maatschappijen die grondstoffen exploiteerde is nu veranderd in een economie waar Staatsolie, toerisme en zakelijke dienstverlening een belangrijke plaats innemen.
• De etnische samenstelling van het land is veranderd; 12% van de bevolking bestaat nu uit gemengde relaties.
• De sociale samenstelling is veranderd: blanke en lichtgekleurde Surinamers die vroeger de dienst uitmaakten in het land zijn vervangen door mensen wier ouders vroeger sjouwer, handarbeider of kleine boer waren.
• Het opleidingsniveau van de Surinamer is enorm toegenomen. Veel meer mensen hebben nu middelbaar en hoger onderwijs genoten.
• Vrouwen die vroeger opgesloten waren in de rol van huisvrouw of dienstmeisje bekleden nu meer en meer belangrijke functies in de samenleving.
• De militaire coup en haar erfenis heeft in één keer het politieke landschap veranderd: thema’s als sociale verandering door middel van geweld (revolutie) en democratisering zijn belangrijke verkiezingsthema’s geworden. De vroegere etnische tegenstellingen worden nu gecompliceerd door de factor sociale tegenstellingen. Oude etnische tegenstellingen – Hindostanen versus Creolen versus Javanen – krijgen een nieuwe dimensie, die ze voor een deel zelfs vervangen: de oude orde versus de ‘revolutie’. Hoewel de NDP etniciteit ook gebruikt als bindmiddel, is haar appeal als partij niet die van etnische solidariteit, maar van ideologie (voor of tegen de ‘revolutie’). De VHP en NPS hebben afzonderlijk niet een ideologische appeal, maar doen een beroep op etnische solidariteit. Als ze samen optreden, dan hebben ze wel een ideologische appeal (voor of tegen de ‘revolutie’).

Hebben deze veranderingen invloed op het stemgedrag van Surinamers? Absoluut. De volgende tabellen tonen dat aan.
Ruim twintig jaar geleden, in 1987 – het eerste jaar van de democratisering – had het front 40 zetels (78%). In een kwart eeuw daarna heeft de groep rond de NDP constant tussen 20-30% van de zetels behaald. De groep rond de oude politieke partijen met als kern NPS en VHP hebben ongeveer de helft van de zetels. De rest van de zetels (20-30%) is naar overige groepen gegaan.

Zetelverdeling (51) in DNA (absoluut)

	Front	NDP	overige
1987	40	3	8
1991	30	12	9
1996	24	16	11
2000	33	10	8
2005	23	15	13

Zetelverdeling in DNA (%)

	Front	NDP	overige
1987	78%	6%	16%
1991	59%	24%	18%
1996	47%	31%	22%
2000	65%	20%	16%
2005	45%	29%	25%

De zetelverdeling is geen directe weerspiegeling van het aantal kiezers vanwege het kiessysteem, maar het geeft wel een goede indicatie van de kracht van de verschillende politieke stromingen.

Voor achtergestelde etnische groepen als Javanen en Marrons zijn politieke partijen instrumenten van sociale mobiliteit en emancipatie geworden. Voor Creolen en Hindostanen is dat minder het geval en is de tegenstelling oude orde versus ‘revolutie’ belangrijker geworden. Beide etnische groepen zijn nu verspreid over de partijen van beide stromingen.
Overigens geldt ook voor Javanen en Marrons dat achter het idee van etnische belangen ook sociaal-economische belangen schuil gaat. Achtergestelde Javanen en Marrons geloven niet dat leiders van andere etnische groepen hun belangen zullen behartigen en kiezen daarom voor hun etnische partij.

Voor sommige etnische groepen (Hindostanen en Creolen) wordt etnische solidariteit meer en meer vervangen door sociaal-economisch belang.

Daardoor is de vraag belangrijk geworden: als het stemgedrag niet alleen door etnische solidariteit bepaald wordt, maar in toenemende mate door sociaal-economische belangen, wat is dan de rol van politieke campagnes? Een halve eeuw geleden was het voldoende voor een partij om de nadruk te leggen op etnische solidariteit. Nu geldt dat eigenlijk alleen nog voor etnische groepen met een grote achterstelling (Javanen en Marrons).
Voor de andere groepen wordt het thema van de campagnes: verandering versus stabiliteit?
Is de wens naar politieke verandering groter dan de wens om economische stabiliteit te behouden?

In 1991 had president George Bush senior net de Golf oorlog gewonnen. Zijn populariteit was enorm. Toch wist een jonge Bill Clinton hem te verslaan. Zijn campagne strateeg James Carville had in de war-room van het campagneteam de slogan opgehangen: It’s the economy stupid! Terwijl Bush de zegeningen van de overwinning in de Golf oorlog telde, hamerde Clinton’s campagne op één ding: de slechte economische situatie waarin het land zich bevond. Hij won. Economische belangen gingen voor oorlogstrots bij de gemiddelde Amerikaan.
Nu was het gemakkelijk om de slogan Change te koppelen aan economische belangen, omdat de zittende regering verantwoordelijk was voor de economische crisis.

In Indonesië en India hebben de zittende regeringen de verkiezingen gewonnen, ondanks de roep om Change. Economisch hadden ze het goed gedaan en werden daarvoor beloond door de kiezers die economische belangen voorop stelden.

De campagnes moeten in Suriname nog goed van start gaan. De grote vraag is of de Hindostaanse en Creoolse kiezers Change boven economische stabiliteit zullen stellen en de Javaanse en Marron kiezers etnische solidariteit zullen mengen met dit thema.

Sandew Hira
Reacties naar: sandewhira@amcon.nl