Een vrouw zwaait met een Iraanse vlag in Teheran, Iran. (Getty Images)
De weg naar het ondertekenen van het memorandum van overeenstemming tussen de VS en Iran was lastig. De aankondiging zondag dat er een akkoord was bereikt, betekent niet dat alles vanaf nu eenvoudig zal verlopen, ook niet na de geplande ondertekening vrijdag in Zwitserland.

De factische verschillen blijven bestaan en zullen vermoedelijk zichtbaar worden tijdens de uitvoeringsfase in de komende maanden.

De nieuwe Opperste leider verving zijn machtige, vermoorde vader Ayatollah Ali Khamenei, ondanks dat hij zelf gewond raakte bij dezelfde luchtaanval op 28 februari. Hij is sindsdien nauwelijks publiekelijk gezien of gehoord, behalve via schriftelijke verklaringen die aan hem worden toegeschreven, en heeft nog geen openbare positie ingenomen over het akkoord.

In die verklaringen richt Khamenei zich vooral op het behouden van controle over de Straat van Hormuz en het beschermen van Iran’s nucleaire en raketprogramma’s als "nationale bezittingen" die niet opgegeven mogen worden.

Dit leidt tot speculaties en uiteenlopende interpretaties.

De ultraconservatieve krant Keyhan, waarvan de hoofdredacteur decennia geleden door de oudere Khamenei werd gekozen, schrijft dat de huidige leider bewust sinds zijn aantreden niet over het nucleaire programma heeft gesproken. Dit zou kunnen betekenen dat Iran het nucleaire dossier als "afgehandeld" beschouwt en geen heropening nodig acht, ondanks dat de VS en Israël Iran aanvielen met het expliciete doel om de nucleaire ambities te beperken.

Keyhan waarschuwt: "We bevinden ons op een kritiek moment in de geschiedenis van West-Azië, er is geen ruimte voor zwakte of fouten en niemand mag, God verhoede, de rode lijnen van de Opperste leider overschrijden."

IRGC en veiligheidsapparaat
Veel hoge officieren van de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) en de veiligheids- en inlichtingendiensten kwamen om tijdens de oorlog, maar degenen die over zijn blijven  een sleutelrol spelen in het vormgeven van de onderhandelingen met Washington.

Generaals als IRGC-chef Ahmad Vahidi en leiders van het Khatam al-Anbiya Centraal Hoofdkwartier hebben herhaaldelijk aangegeven klaar te zijn om, indien nodig, militaire acties te hervatten, maar geven geen commentaar op de details van het akkoord.

Na decennia en miljarden dollars te hebben geïnvesteerd in het uitbreiden van de “as van verzet” van bondgenoten in de regio, benadrukken zij dat Teheran zijn bondgenoten, vooral Hezbollah in Libanon, niet zal opgeven en dat zij in elk akkoord moeten worden meegenomen ter bescherming tegen Israël.

Esmail Qaani, commandant van de Quds Force die deze as overziet, maakte maandagavond zijn eerste publieke verschijning in maanden en sprak over het akkoord. Hij zei dat de Bab al-Mandeb Straat volledig in handen is van Hezbollah, de Houthi’s in Jemen en andere verzetsgroepen, en dat Iran heeft gedreigd deze strategische doorgang te sluiten als de oorlog voortduurt.

Qaani steunde ook expliciet Mohammad Bagher Ghalibaf en andere leden van het onderhandelingsteam, nadat zij door hardliners waren bekritiseerd vanwege hun akkoord met de VS.

Ghalibaf, de huidige parlementsvoorzitter en voormalige hoge IRGC-commandant, wordt gezien als een pragmatische conservatief die het akkoord steunt.

In een zeldzame boodschap op staats-tv na het bereiken van het staakt-het-vuren in april gaf Ghalibaf toe dat de VS en Israël militair veel sterker zijn dan Iran en daarom niet vernietigd kunnen worden. Maar een gunstig akkoord zou mogelijk zijn als er op het slagveld successen worden geboekt.

Als secretaris van de Nationale Veiligheidsraad (SNSC) zei IRGC-generaal Mohammad Bagher Zolghadr eerder dat Teheran zich niet zal terugtrekken, maar de SNSC ratificeerde en communiceerde uiteindelijk publiekelijk het akkoord met de VS.

De hardliners
Een aantal hardliners binnen het establishment is boos over het vooruitzicht het akkoord te ondertekenen met president Donald Trump, die zij verantwoordelijk achten voor de dood van de vorige Opperste leider Ali Khamenei en onder anderen Quds Force-leider Qassem Soleimani in 2020.

Zij vinden dat Teheran geen grote concessies mag doen over het nucleaire programma, de controle over de Straat van Hormuz moet behouden, een tolheffing moet invoeren voor scheepvaart en Amerikaanse troepen uit de regio moet verdrijven.

Veel hardline parlementsleden en leden van de Paydari Front-groep onder leiding van Saeed Jalili behoren tot deze factie.

Jalili, Khamenei’s vertegenwoordiger in de SNSC met een lange geschiedenis van mislukte onderhandelingen met het Westen, is een belangrijke tegenstander van het akkoord.

Er gingen geruchten dat Jalili kort voor de aankondiging was weggehaald uit zijn functie, maar dit werd niet bevestigd.

Naast Keyhan voeren ook IRGC-gerelateerde media als Tasnim, Fars en Mehr een harde lijn tegen de VS.

Regering en hervormers
De Iraanse regering, geleid door president Masoud Pezeshkian, heeft de afgelopen jaren veel macht verloren omdat hardliners buiten de regering belangrijker zijn geworden.

Pezeshkian, een gematigde die het akkoord steunt, is nog steeds voorzitter van de SNSC en zei vorige week in Teheran dat Iran de schadelijke staat van "geen oorlog, geen vrede" met de VS moet beëindigen.

Hij heeft enkele ministers met stemrecht in de raad, zoals minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi, die een onderhandelde oplossing steunt die Iran’s belangen beschermt, vooral via het opheffen van sancties.

Reformisten en gematigden, waaronder oud-presidenten Hassan Rouhani en Mohammad Khatami en ex-minister Javad Zarif, zijn de laatste jaren grotendeels aan de kant geschoven.

Zij steunen de onderhandelingsroute om de vijandelijkheden te beëindigen en de Iraanse economie te openen om een mogelijke ineenstorting te voorkomen.

"Nu is het tijd voor eenheid onder het volk – zowel voor- als tegenstanders van het systeem – om de onderhandelingen en onderhandelaars te steunen en te streven naar een akkoord, blijvende vrede en een leven vrij van angst en oorlog," zei Khatami na de aankondiging van het memorandum met de VS.