Vrachtschepen in de Golf, nabij de Straat van Hormuz, gezien vanuit het noorden van Ras al-Khaimah, vlakbij de grens met het Omaanse bestuursgebied Musandam, te midden van het conflict tussen de VS en Israël met Iran, in de Verenigde Arabische Emiraten. (Foto: Reuters)
Een recente waarschuwing van voormalig Russisch president Dmitry Medvedev heeft de zorgen onder Golfstaten versterkt dat het heropenen van de Straat van Hormuz waarschijnlijk het hoogst haalbare resultaat is van de komende onderhandelingen tussen de Verenigde Staten (VS) en Iran. De landen vrezen dat het bredere de-escalatieproces dat zij noodzakelijk achten, uitblijft.

Volgens functionarissen en analisten zal de volgende onderhandelingsronde, gepland in Islamabad, zich steeds meer richten op de beperkingen van het uraniumverrijkingsprogramma van Iran en op hoe om te gaan met de invloed van Teheran over de Straat van Hormuz — ’s werelds belangrijkste olie-transportroute. De gesprekken lijken minder te gaan over Iran’s raketprogramma of regionale proxy-milities.

Golffunctionarissen waarschuwen dat deze aanpak het risico met zich meebrengt dat Iran’s greep op de energievoorziening in het Midden-Oosten niet wordt afgebroken, maar juist wordt beheerd. Hierdoor blijft Iran een krachtige speler zonder dat de landen die het meest kwetsbaar zijn voor de energie- en veiligheidsgevolgen, formeel worden betrokken bij de besluitvorming.

“De diplomatie tussen VS en Iran draait nu vooral om het accepteren van Iran’s invloed op Hormuz en het beperken van uraniumverrijking,” aldus bronnen uit de Golfregio. Hoewel de onderhandelingen nog vastlopen over de omvang van de verrijking — Iran weigert nulverrijking en het exporteren van zijn voorraad — is de verschuiving in prioriteiten al zorgwekkend.

“Uiteindelijk zal Hormuz de rode lijn zijn,” verklaarde een bron dicht bij regeringskringen in de Golf. “Dat was het eerder niet, maar nu wel. De doelstellingen zijn veranderd.”

Iran heeft tijdens het conflict in de regio al gedreigd met het blokkeren van de Straat, waarmee een taboe werd doorbroken. Dit maakt het nu voor het eerst een realistisch onderhandelingswapen.

Medvedev, vicevoorzitter van de Russische Veiligheidsraad, zei op 8 april op het platform X: “Het is onduidelijk hoe het staakt-het-vuren tussen Washington en Teheran zal verlopen, maar één ding is zeker: Iran heeft zijn nucleaire wapen getest. Het heet de Straat van Hormuz. Het potentieel ervan is onuitputtelijk.”

De uitspraak illustreert hoe de Straat door Iran als strategisch hefboommiddel wordt ingezet om kosten te verhogen en spelregels te bepalen zonder de nucleaire drempel te overschrijden.

Iraanse veiligheidsbronnen bevestigen deze visie. Een hoge veiligheidsfunctionaris omschrijft de Straat als een “gouden, onschatbare troef die voortkomt uit de geografische ligging van Iran en die de wereld niet kan wegnemen.” Volgens een tweede bron, dicht bij de Revolutionaire Garde, is het taboe rond het gebruik van de Straat van Hormuz nu definitief doorbroken.

Reacties van internationale actoren
De internationale gemeenschap kijkt met grote bezorgdheid naar de ontwikkelingen rond de Straat van Hormuz. De VS benadrukt dat de vrije doorgang door deze strategische waterweg essentieel is voor de wereldwijde energiemarkt en internationale veiligheid. Een hoge Amerikaanse defensiefunctionaris verklaarde: “We zullen alle noodzakelijke middelen inzetten om de vrijheid van navigatie te waarborgen en de wereldwijde olietoevoer te beschermen.”

De Europese Unie (EU) roept op tot terughoudendheid en dringende diplomatieke inspanningen om verdere escalatie te voorkomen. EU-commissaris voor Buitenlandse Zaken Josep Borrell zei: “Het is van cruciaal belang dat Iran en de VS hun verschillen via dialoog oplossen en het risico op verstoring van de energievoorziening tot een minimum beperken.”

De Golfstaten, met name Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, houden de situatie nauwlettend in de gaten. Een anonieme diplomaat uit de Golfregio waarschuwde: “Een langdurige instabiliteit in de Straat van Hormuz kan desastreuze gevolgen hebben voor onze economieën en de wereldmarkt. We dringen aan op een compromis waarbij de veiligheid en soevereiniteit van alle landen worden gerespecteerd.”

China, als een grote afnemer van olie uit het Midden-Oosten, heeft eveneens opgeroepen tot stabiliteit. Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken verklaarde: “We steunen vreedzame en diplomatieke oplossingen en benadrukken het belang van vrije doorgang voor het internationale handelsverkeer.”

De spanningen rond de Straat van Hormuz blijven daarmee een brandpunt van geopolitieke onrust, met grote gevolgen voor de wereldwijde energievoorziening en internationale betrekkingen.