De vredesgesprekken tussen VS en Iran in Islamabad, Pakistan, zijn zonder een akkoord geëindigd. (Foto: Reuters)
De Verenigde Staten (VS) en Iran zijn er niet in geslaagd een overeenkomst te bereiken om hun oorlog te beëindigen, ondanks marathononderhandelingen die zondag in de Pakistaanse hoofdstad Islamabad werden afgerond. Dit brengt het fragiele staakt-het-vuren in gevaar.

Beide partijen gaven elkaar de schuld van het mislukken van de 21 uur durende gesprekken, die bedoeld waren om het geweld te stoppen dat sinds meer dan zes weken duizenden levens heeft geëist, de wereldeconomie heeft verstoord en de olieprijzen heeft doen stijgen.

“Het slechte nieuws is dat we geen akkoord hebben bereikt, en ik denk dat dat voor Iran veel slechter nieuws is dan voor de Verenigde Staten,” zei vicepresident JD Vance, leider van de Amerikaanse delegatie. “We keren terug naar de Verenigde Staten zonder overeenkomst. We hebben heel duidelijk gemaakt waar onze rode lijnen liggen.”

Iran wijst gebrek aan vertrouwen aan als oorzaak
Parlementsvoorzitter Mohammad Baqer Qalibaf, die samen met minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araqchi de Iraanse delegatie leidde, gaf de VS de schuld van het gebrek aan vertrouwen, ondanks dat zijn team “vooruitstrevende initiatieven” had aangeboden. “De VS begrijpt de logica en principes van Iran, en het is tijd dat zij beslissen of ze ons vertrouwen kunnen verdienen,” zei Qalibaf op het platform X.

Beide delegaties hebben inmiddels Islamabad verlaten om terug te keren naar hun thuislanden, aldus Pakistaanse bronnen aan persbureau Reuters.

Deze gesprekken waren na het eerder deze week overeengekomen staakt-het-vuren de eerste directe ontmoeting tussen de VS en Iran in meer dan tien jaar en de hoogste diplomatieke besprekingen sinds de Islamitische Revolutie van 1979.

Vance zei dat Iran ervoor had gekozen de Amerikaanse voorwaarden, waaronder het niet nastreven van nucleaire wapens, niet te accepteren. “We moeten een duidelijke toezegging zien dat zij geen kernwapen zullen nastreven en de middelen die daartoe leiden, zullen opgeven,” aldus Vance. “Dat is het kernpunt van de Amerikaanse president en dat is wat we via deze onderhandelingen proberen te bereiken.”

De semi-officiële Iraanse nieuwsdienst Tasnim meldde dat “excessieve” Amerikaanse eisen het bereiken van een akkoord hebben belemmerd. Andere Iraanse media zeiden dat er overeenstemming was over diverse punten, maar dat de Straat van Hormuz en het nucleaire programma de belangrijkste meningsverschillen vormden.

“Noodzakelijk” om staakt-het-vuren te behouden
De Pakistaanse minister van Buitenlandse Zaken Ishaq Dar benadrukte het “onontkoombare” belang van het behoud van het twee weken durende staakt-het-vuren dat vorige week dinsdag werd overeengekomen. Dit bestand is bedoeld om de oorlog, die op 28 februari begon met luchtaanvallen van de VS en Israël op Iran, te laten afnemen.

De Israëlische minister van Veiligheid, Zeev Elkin, zei tegenover Army Radio dat verdere gesprekken nog mogelijk zijn, maar voegde eraan toe: “De Iraniërs spelen met vuur.”

Vance sprak tijdens zijn korte persconferentie niet over het heropenen van de Straat van Hormuz, een cruciale doorgang voor ongeveer 20% van de wereldwijde energievoorziening die Iran sinds het begin van de oorlog blokkeert.

Hij zei wel dat hij tijdens de onderhandelingen tot wel een dozijn keer sprak met president Donald Trump, die echter zaterdag liet weten dat een akkoord niet per se noodzakelijk is. “We onderhandelen. Of we een deal maken of niet, dat maakt mij niet uit, want we hebben gewonnen,” zei Trump tegen verslaggevers.

Geweld in Libanon gaat door
Terwijl de gesprekken plaatsvonden, bleef de bondgenoot van de VS, Israël, bombardementen uitvoeren op door Teheran gesteunde Hezbollah-milities in Libanon. Israël benadrukt dat dit conflict niet onder het staakt-het-vuren tussen Iran en de VS valt. Iran eist dat het geweld in Libanon stopt.

De Israëlische strijdkrachten meldden dat ze zondagnacht raketinstallaties van Hezbollah aanvielen en dat zwarte rook opsteeg in de zuidelijke buitenwijken van Beiroet. In Israëlische grensdorpen gingen luchtalarmsirenes af vanwege naderend raketvuur uit Libanon.

Eisen van Iran
Teheran eist controle over de Straat van Hormuz, oorlogsschadevergoeding, een regionaal staakt-het-vuren inclusief Libanon, en de vrijgave van bevroren tegoeden in het buitenland. Ook wil Iran tol heffen op het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz.

Ondanks de meningsverschillen passeerden zaterdag drie olietankers volgeladen met olie de Straat van Hormuz, volgens scheepvaartgegevens, vermoedelijk de eerste schepen die de Golf sinds het staakt-het-vuren verlaten.

Honderden tankers liggen nog vast in de Golf, wachtend op vertrek tijdens de twee weken durende wapenstilstand.

De doelen van Trump zijn veranderd, maar minimaal wil hij vrije doorgang voor de wereldwijde scheepvaart door de Straat van Hormuz en het ondermijnen van Iran’s nucleaire verrijkingsprogramma zodat het geen atoombom kan maken.

Teheran ontkent al lange tijd dat het streeft naar kernwapens.