Hans Breeveld
Het plotselinge overlijden van Chan Santokhi veroorzaakte een schok in de Surinaamse samenleving. Ogenschijnlijk mankeerde hem niets. Hij gaf zelf aan niet zo lang geleden nationaal en internationaal gezondheidstoetsen positief te hebben doorstaan. De vraag naar de oorzaak van zijn dood zou niet onbeantwoord mogen blijven, gezien zijn bijzondere positie en het feit dat hij op kosten van de staat werd bewaakt. Om speculaties de kop in te drukken, zullen wij hopelijk binnen niet al te lange tijd te weten komen waaraan de vitaal ogende ex-president op de leeftijd van slechts 67 jaar plotseling is overleden.

In ieder geval is de loopbaan van Chan Santokhi er een om trots op te zijn, vooral als in aanmerking wordt genomen wat zijn uitgangspositie was. Welke inspanningen moest een districtsjongen zich in die dagen niet getroosten om te bereiken wat hij heeft bereikt? Van alle functies die hij heeft bekleed, is uiteraard die van president van de Republiek Suriname het meest prestigieus. In deze functie zal men hem waarschijnlijk het best herinneren.

Na zijn verkiezing tot voorzitter van de VHP bleek dat Chan Santokhi het anders wilde doen dan zijn voorgangers en medevoorzitters. Het lijkt mij dat hij, net als velen, van oordeel was dat de verbroederingspolitiek zoals die door Lachmon en Pengel was geïntroduceerd in de jaren 1954/1955, aan revisie toe was. Een van de gevolgen daarvan was het besluit om de VHP alléén – dus niet in combinatie – aan de verkiezingen te laten deelnemen. Santokhi begreep dat een noodzakelijke voorwaarde daarvoor was dat het evenwicht tussen de verschillende etnische groepen die Suriname rijk is, binnen zijn partij beter zichtbaar zou moeten zijn. Het gevolg was dat bij de verkiezingen van 2020 naast de partij VHP een Orange Movement ontstond. Of waren partij en movement een twee-eenheid?

Bij de viering van het 70-jarig bestaan van de partij in januari 2019 zagen traditionele VHP-leden wat de Orange Movement in de praktijk betekende. De verbazing was op het gezicht van vele oudgedienden te lezen toen zich op het podium van ‘De Olifant’, het partijcentrum van de VHP, een niet eerder vertoond, kleurrijk en wervelend multi-etnisch spektakel voltrok.

Het is mij niet bekend of veel van die ‘woelige’ ‘nieuwe’ VHP’ers nog tot de gelederen van de partij behoren, want ook ik dacht toen: “Overleeft de VHP dit spektakel wel?” Maar Chan en zijn structuren bereikten dat met die movement de VHP als grootste partij uit de bus kwam. Veel niet-traditionele VHP-stemmers gaven hun stem aan de VHP. Het was gelukt een multi-etnische movement uit de grond te stampen. De partij was echter minder multi-etnisch dan de movement. Deze spagaat zou de partij gedurende de regeerperiode blijven achtervolgen.

Santokhi spande zich in om nieuw leiderschap te introduceren in Suriname. In dit verband is zijn verhouding tot Desi Delano Bouterse van belang. Hij beschouwde Bouterse als een politicus zoals alle andere politici en ging het gesprek met hem aan. Dit in tegenstelling tot verschillende leiders in bijvoorbeeld de NPS, die Bouterse permanent als persona non grata hebben beschouwd. De realistische houding ten opzichte van Bouterse bezorgde Santokhi bijval van personen die de politieke polarisatie doodmoe waren. Anderzijds is het de vraag of het zeer lange gesprek van Santokhi met Bouterse – kort na de verkiezingen, nota bene in het middernachtelijk uur op een ‘geheime’ locatie – hem niet een beetje verdacht maakte. Santokhi heeft echter elke verdenking – zoals sommigen dat zagen – alsof hij zou “heulen met de vijand”, kunnen logenstraffen.

Santokhi wilde het anders doen dan zijn voorgangers. Hij wilde veel realiseren, hij wilde zich onderscheiden. Vanuit zijn omgeving hoorden wij vaak dat medewerkers hem niet konden bijhouden. Zoveel drive had hij. In weerwil van alle positieve verhalen die ik heb gehoord, vroeg ik mij steeds af of Santokhi wel voldoende monitorde. Hoe vaak hebben wij hem niet tegen gedupeerde personen horen beloven dat het probleem waarmee zij kampten binnen enkele weken, soms zelfs dagen, zou worden opgelost, terwijl die problemen hen al jaren teisterden? Ik vroeg mij vaak af door wie Santokhi werd geïnstrueerd om dat te zeggen c.q. te beloven. Is er wel nagegaan hoeveel van deze beloften niet zijn nagekomen?

Maar Santokhi en zijn regeerteam zullen wij blijven herinneren als de regering die de durf had een IMF-programma uit te voeren om de belabberde financieel-economische situatie van ons land te redresseren en ook te werken aan schuldherschikking. Die regering zette door, terwijl zij kort na haar aantreden werd geconfronteerd met een COVID-pandemie.

Nu Chan Santokhi ons vroegtijdig heeft verlaten, is de vraag wie hem zal opvolgen als voorzitter. Het lijkt mij dat de VHP een luxeprobleem heeft, met ten minste één man en één vrouw die daartoe de potentie hebben.

Hans Breeveld