Een vrouw houdt posters vast van Ayatollah Mojtaba Khamenei en zijn vermoorde vader, Ayatollah Ali Khamenei, tijdens een bijeenkomst ter ondersteuning van de nieuwe Iraanse opperleider in Teheran, Iran. (Foto: AP)
Teheran gokt erop dat het de Verenigde Staten (VS) en Israël kan uitputten in een langdurige strijd van uithoudingsvermogen, waarbij niet militaire overmacht, maar economische en psychologische druk centraal staan. Volgens experts voert Iran een strategisch offensief met drones en raketaanvallen, gericht op het verstoren van vitale energieroutes en het ontregelen van de wereldeconomie. Dit moet Washington dwingen als eerste toe te geven.

De Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC), traditioneel de ultieme bewaker van het regime, houdt stevig de touwtjes in handen op het slagveld en stuurt de oorlogsinspanningen aan, ook na de dood van Opperste leider Ayatollah Ali Khamenei in de openingsaanvallen door VS en Israël. Mojtaba Khamenei, door de Garde naar voren geschoven, werd recent benoemd tot nieuwe Opperste leider, wat volgens insiders het overwicht van de IRGC als machtsmaker bevestigt.

Analisten zoals Fawaz Gerges (London School of Economics) en Alex Vatanka (Middle East Institute) wijzen op het existentiële karakter van de strijd voor Iran, dat zich als een gewond maar extra gevaarlijk dier profileert. De Iraanse militaire strategie richt zich op maximale economische schade in de Golfregio, met doelwitten van Qatar tot Saudi-Arabië, om zo de kosten voor buurlanden, Europa en de VS op te drijven en de politieke wil van Washington te testen.

Ondanks de harde woorden van president Donald Trump, die stelde de oorlog te willen voortzetten tot Iran volledig verslagen is, lijkt het conflict zich te ontwikkelen tot een langdurige uitputtingsslag. Volgens Amerikaanse bronnen is een groot deel van Iran’s raketarsenaal al vernietigd, maar regionale bronnen schatten dat Iran nog steeds meer dan de helft van zijn vooroorlogse voorraden bezit, genoeg om wekenlang door te gaan met aanvallen.

Binnen Iran toont het dagelijks leven veerkracht: onder bombardementen blijven winkels en banken open, en de bevolking vertoont voorlopig geen tekenen van massale protesten of elitefracties. Integendeel, de aanvallen lijken het nationale gevoel van solidariteit aan te wakkeren, wat het regime mogelijk tijd geeft om zich aan te passen aan een “oorlogseconomie” en de controle te consolideren.

De gevolgen van het conflict zijn inmiddels duidelijk voelbaar op de wereldmarkten. De olieprijzen bereikten recent recordhoogtes, met Brent-olie die de hoogste stand sinds 2022 noteerde, mede door verstoringen in de Straat van Hormuz, een cruciale doorvoerroute voor olie-export. Ook de prijzen van aluminium stegen sterk, wat wijst op bredere verstoringen in grondstoffenmarkten.

De stijgende energiekosten leiden wereldwijd tot rantsoeneringen en beperkingen. Diverse landen hebben tijdelijke maatregelen genomen om de verkoop van brandstof te reguleren en tekorten te voorkomen. Dit zorgt voor groeiende druk op huishoudens en industrieën, en vergroot de politieke spanningen in meerdere regio’s.

Voor zowel Iran als de VS en Israël komt het nu neer op wie het langst volhoudt. Iran zet in op het continueren van zijn raketcampagne en het benutten van economische ontwrichting als wapen. Tegelijkertijd worstelen Washington en zijn bondgenoten met de stijgende energieprijzen, economische onzekerheid, en politieke druk, mede in aanloop naar de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen.

Wang Yi, de Chinese minister van Buitenlandse Zaken, sprak recent nog over de wereldwijde noodzaak van vrede, stabiliteit en dialoog, terwijl hij de situatie in het Midden-Oosten benoemde als een delicate en gevaarlijke fase waarin militaire escalatie geen oplossing biedt. China roept op tot onmiddellijke wapenstilstand en politieke dialoog, met respect voor nationale soevereiniteit en niet-inmenging.

De komende weken zullen cruciaal zijn: Iran hoopt op politieke uitputting van de tegenstanders, terwijl VS en Israël zich voorbereiden om de militaire druk vast te houden. Wat ook het resultaat wordt, het conflict heeft een gewonde en onvoorspelbare speler gecreëerd die het regionale en mondiale evenwicht verder kan verstoren.