Studenten en andere activisten dragen de nationale vlag van Bangladesh tijdens een protestmars in Dhaka, Bangladesh. (Foto: AP)
Terwijl Bangladesh zich voorbereidt op de eerste verkiezingen sinds de afzetting van premier Sheikh Hasina en haar Awami League-partij in 2024, houden buurlanden India, Pakistan en China de situatie scherp in de gaten.

Op dit moment wordt Bangladesh geleid door een interim-regering onder leiding van Nobelprijswinnaar Muhammad Yunus. De twee belangrijkste partijen die deze maand strijden om de macht zijn de Bangladesh Nationalist Party (BNP) en Jamaat-e-Islami (JIB), die hun campagne eind januari begonnen.

De Awami League, die traditioneel nauwe banden met India heeft, is uitgesloten van deelname aan deze verkiezingen vanwege haar rol in de harde onderdrukking van studentenprotesten in 2024. Sheikh Hasina, inmiddels 78 en in ballingschap in India, werd schuldig bevonden aan het toestaan van dodelijk geweld tegen demonstranten, waarbij 1.400 mensen omkwamen.

Zij werd vorig jaar november bij verstek door het Internationale Straftribunaal in Bangladesh ter dood veroordeeld, maar India weigert haar uit te leveren. Hasina veroordeelt de aankomende verkiezingen en noemt het “een regering die door uitsluiting is geboren en een verdeeld land niet kan verenigen”.

Sinds haar afzetting is er volgens politieke analisten een “paradigmaverschuiving” in Bangladesh’s geopolitieke positie. De bilaterale betrekkingen met India zijn historisch laag, terwijl de relatie met Pakistan is verbeterd en de strategische banden met China aanzienlijk zijn verdiept.

Relaties met India
Voorheen zag India Bangladesh vooral als een belangrijke strategische partner voor de veiligheid in Zuid-Azië. India is ook de grootste handelspartner in Azië voor Bangladesh. Tussen april 2023 en maart 2024, vóór Hasina’s afzetting, bedroeg de handelswaarde meer dan 11 miljard dollar aan export naar Bangladesh en bijna 2 miljard dollar aan import.

Sinds Hasina’s vlucht naar India hebben beide landen handelsbeperkingen opgelegd vanwege spanningen. Anti-India sentimenten groeiden in Bangladesh na Hasina’s afzetting en India’s weigering haar terug te sturen. De relatie verslechterde verder na de moord op een protestleider die anti-India was en uitte zich in protesten tegen India in Bangladesh.

Ondanks spanningen ontmoetten premier Narendra Modi en interim-leider Yunus elkaar afgelopen april in Bangkok en bevestigden zij hun wens voor een stabiel en vreedzaam Bangladesh.

India hoopt dat de komende verkiezingen leiden tot een regering die openstaat voor samenwerking met India en zich niet laat beïnvloeden door partijen die India’s belangen bedreigen.

Relaties met Pakistan
Na Hasina’s afzetting zijn de banden met Pakistan verbeterd. Premier Shehbaz Sharif en minister Ishaq Dar hebben Bangladesh bezocht om militaire en diplomatieke banden te versterken. De directe handel tussen beide landen is hervat na jarenlange onderbreking en ook de luchtvaartverbindingen zijn recent hersteld.

Pakistan wil vooral via defensie en culturele diplomatie nauwere banden smeden, mede om India te confronteren. Hoewel Pakistan niet openlijk de afzetting van Hasina bespreekt, probeert het te profiteren van de politieke veranderingen in Bangladesh.

Analisten denken dat Pakistan vooral een JIB-regering zou prefereren, maar een regering geleid door de BNP ook accepteert, mits die niet probeert de relatie met India te herstellen.

Relaties met China
China’s invloed in Zuid-Azië groeit en het land zoekt economische en militaire samenwerking met Bangladesh. Ondanks dat China Pakistan steunde tijdens de bevrijdingsoorlog van Bangladesh in 1971, onderhoudt het sinds 1975 goede betrekkingen met Dhaka, ongeacht welke partij aan de macht is.

De interim-regering onder Yunus heeft al meer dan 2 miljard dollar aan Chinese investeringen en leningen binnengehaald. China helpt ook bij de opvang van Rohingya-vluchtelingen in Bangladesh en er zijn gesprekken over de mogelijke aanschaf van gevechtsvliegtuigen.

China wordt gezien als pragmatisch en heeft de vorming van de interim-regering positief ontvangen. De betrekkingen tussen China en Bangladesh zijn sterk gebleven en worden verwacht stabiel te blijven, ongeacht de verkiezingsuitkomst.

China volgt de verkiezingen nauwgezet en onderhoudt sinds vorig jaar contacten met verschillende partijen. Beijing ziet politieke stabiliteit in Bangladesh als cruciaal voor haar investeringen en wil dat veiligheidsproblemen de Chinese belangen niet schaden.

Wat betekent dit voor de verkiezingen?
De verkiezingen zijn belangrijk voor alle drie de landen: India, Pakistan en China. India hoopt op een regering die openstaat voor samenwerking, terwijl Pakistan een voorkeur heeft voor JIB maar ook genoegen neemt met BNP. China toont zich neutraal en ondersteunt elke regering die aan de macht komt, zolang Chinese belangen beschermd blijven.

Politieke analisten benadrukken dat, ondanks de soms felle verkiezingsretoriek, nieuwe regeringen zich uiteindelijk zullen moeten richten op pragmatische samenwerking met de grote buren en wereldmachten.