De sirene van het ministerie van Volksgezondheid is weer te horen: het aantal chikungunya-gevallen stijgt in Suriname. De Dienst Afvalbeheer van Openbare Werken spant zich in om openbaar grofvuil op te halen. Het is weer oorlog. De vijand: Aedes aegypti, de muskiet die je het liefst doodslaat. De naam zegt al genoeg: Aedes betekent “onaangenaam” of “vervelend” en aegypti is Latijn voor “uit Egypte”. Deze vijand is klein, snel en irritant en verspreidt virussen zoals gele koorts, dengue, chikungunya en zika. Hij is niet alleen een vervelende bijter, maar ook een bron van onrust en pijn.

Wat is het nut van Aedes aegypti? Het is een voedselbron voor vogels, kikkers en libellen, maar andere insecten kunnen die rol ook vervullen. Voor mensen is het vooral een bron van ellende. Als de Aedes aegypti-muskiet morgen zou uitsterven, zou niemand dat missen. Toch is uitroeiing vrijwel onmogelijk. Het is wel geprobeerd.

Rond 1958 werd heel Brazilië Aedes aegypti-vrij verklaard. De insecticide DDT stond centraal in dit succes. Maar in 1976 was de muskiet weer terug in Brazilië, samen met een dengue-uitbraak. De oorzaken waren duidelijk: stopzetting of verslapping van de bestrijding, verspreiding via buurlanden en toename van broedplaatsen door menselijke activiteiten. Bovendien ontwikkelde de muskiet resistentie tegen DDT en uiteindelijk werd DDT verboden omdat het schadelijk bleek voor mens en milieu.

De perfecte broedplaatsen voor Aedes aegypti-larven zijn kleine verzamelingen stilstaand water in rotte boomholtes en in afval rondom huizen. Een dopje water is al snel een kraamkamer voor de vrouwtjesmuskiet.

Alleen de vrouwtjesmuskieten bijten. Ze zuigen eiwit- en ijzerrijk bloed, dat nodig is om eitjes te maken. En ze doen daar graag alle moeite voor, zonder rekening te houden met de gevolgen voor mensen. Extra vervelend is dat ze ook overdag bijten.

De vrouwtjesmuskiet vliegt maar korte afstanden, meestal 50 tot 200 meter, zelden meer dan 500 tot 800 meter. Daarom is het superbelangrijk dat iedereen binnen die straal meedoet aan de muskietenbestrijding. Als één buurtgenoot rommel rond het huis laat liggen, kan dat genoeg zijn om de hele buurt muskieten te bezorgen. Muskietenbestrijding werkt het beste als je het samen doet. De muskiet die je bijt, komt meestal uit je eigen tuin of buurt, niet uit Egypte.

Dengue – een oud Spaans woord dat “stijf lopen door pijnlijke botten” betekent – bestaat al eeuwen, maar het virus werd pas in de vorige eeuw ontdekt. Chikungunya – een Oost-Afrikaans woord dat ongeveer betekent: “degene die kromgebogen loopt” – werd voor het eerst beschreven in Tanzania, in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Zika is ontstaan in het Zika-bos in Oeganda, waar het virus in 1947 voor het eerst werd ontdekt bij apen.

Deze virusziekten lijken sterk op elkaar in hun symptomen. Ze beginnen vaak met koude rillingen tot op het bot, koorts en een allesoverheersende lusteloosheid. Toch zijn er verschillen. De signatuur van dengue is hoge koorts, pijn achter de ogen en soms bloedingen uit neus en tandvlees. Chikungunya wordt gekenmerkt door koorts en hevige, langdurige gewrichtspijnen. Zika wordt gekenmerkt door koorts, rode ogen en jeukende huiduitslag. Zika verloopt meestal mild, maar het virus kan wel ernstige aangeboren afwijkingen veroorzaken tijdens de zwangerschap. De enige manier om de virussen goed van elkaar te onderscheiden is via bloedonderzoek.

De behandeling is in de meeste gevallen simpel en praktisch: afwachten, uitzieken, veel drinken, rust nemen en paracetamol tegen pijn en koorts. Ziekenhuisopname is vooral nodig bij alarmsymptomen zoals bloedingen, aanhoudend braken en uitdroging, weinig plassen, een koude, klamme huid en – als je veel pech hebt – ontstekingen van hersenen en zenuwen.

Aedes aegypti is een vector die zelf geen ziekte veroorzaakt, maar fungeert als een injectienaald waarmee het ziekmakende virus wordt overgedragen. De muskiet is dus een doorgeefluik. Iedereen kan slachtoffer worden. Onverschilligheid van zowel burgers als overheid speelt een grote rol in de verspreiding van ziekten. Jouw rommel is een feest voor muskieten en een bedreiging voor de volksgezondheid.

Effectieve maatregelen die veel respect verdienen zijn: het opruimen van afval en begroeiing rondom huizen, het schoonmaken of afdekken van kleine stilstaande waterplekjes en het voorkomen van verstoppingen in goten, riolen en kanalen.

Mens en omgeving zijn dus direct betrokken bij de verspreiding van ziekten. Structureel afval, stilstaand water, ontoereikende handhaving en slecht onderhoud – met andere woorden: een verwaarloosde omgeving – zijn ziekmakend. Dat is de bijtende waarheid.

D. Balraadjsing