Zhang Youxia, vicevoorzitter van de Chinese Centrale Militaire Commissie (CMC), arriveert voor een groepsfoto voorafgaand aan de openingsceremonie van het Marine Symposium voor de Westelijke Stille Oceaan in Qingdao, in de provincie Shandong, China. (Foto: Reuters)
China's onderzoek naar zijn hoogste generaal brengt president Xi Jinping's jarenlange corruptiezuivering tot in zijn binnenste kring, wat benadrukt dat zelfs nauwe persoonlijke banden geen bescherming bieden als het gaat om loyaliteit aan de partijleiding.

China-experts zeggen dat Xi's stap tegen zijn langdurige bondgenoot en Politbureau-lid generaal Zhang Youxia ook nog meer macht concentreert in de handen van de president, het al geheime commando van China's leger nog ondoorzichtiger maakt en suggereert dat een aanval op Taiwan op korte termijn minder waarschijnlijk is.

"De verwijdering van Zhang betekent dat nu werkelijk niemand in de leiding nog veilig is," zei Jonathan Czin van het in Washington gevestigde Brookings Institution, die het onderzoek "verbazingwekkend" noemde.

Czin, die jarenlang een top-China-analist was bij de Central Intelligence Agency en in 2021-2023 directeur China was bij de Amerikaanse National Security Council, voegde toe dat het onderzoek een "diepe verschuiving" in de Chinese politiek markeert.

De verandering is opmerkelijk omdat eerdere zuiveringen zich richtten op mensen die enige overlap met Xi hadden maar niet sterke persoonlijke banden. Deze keer is de zuivering doorgedrongen tot wat Czin heeft beschreven als de "asteroïdengordel" van Xi's politieke zonnestelsel.

Zowel Xi als Zhang zijn "princelings", kinderen van voormalige hoge officieren. De 75-jarige generaal werd aanvankelijk verwacht met pensioen te gaan in 2022, maar Xi hield hem aan in de Centrale Militaire Commissie (CMC), het hoogste leiderschap van het Chinese leger, voor een derde termijn, wat hun nauwe band onderstreept.

Het ministerie van Defensie kondigde zaterdag een onderzoek aan naar Zhang — tweede in bevel onder Xi als senior vicevoorzitter van de CMC — "vanwege vermoedelijke ernstige schendingen van discipline en wet."

Het leger was een van de belangrijkste doelwitten van een brede corruptie-aanpak die Xi na zijn aantreden in 2012 heeft bevolen. De zuiveringen bereikten in 2023 de elite Raketmacht, die toezicht houdt op kernwapens en conventionele raketten. Twee voormalige ministers van Defensie werden in de afgelopen jaren ook uit de regerende Communistische Partij gezet wegens corruptie.

"Ik denk dat zorgen over corruptie waarschijnlijk reëel zijn, hoewel dat meestal een voorwendsel is om iemand in de Chinese politiek te verwijderen," zei Czin, verwijzend naar hoe diepgeworteld corruptie was vóór Xi's campagne.

Een ander hooggeplaatst lid, Liu Zhenli, stafchef van de gezamenlijke stafafdeling van de CMC, werd ook onder onderzoek geplaatst, waardoor het zevenkoppige orgaan effectief is teruggebracht tot twee leden, met Xi aan de top.
"Xi heeft de top van het Volksbevrijdingsleger (PLA) als geen enkele leider vóór hem ontdaan van macht," zei Neil Thomas, fellow bij de Asia Society.

Dreigingen uitschakelen
In een hoofdredactioneel artikel op de voorpagina noemde de PLA Daily het onderzoek een grote prestatie en voegde eraan toe dat de twee generaals "ernstig het Voorzitter-Verantwoordelijkheidsysteem hebben ondermijnd en geschonden." Volgens dat systeem is Xi, als voorzitter van de CMC, begiftigd met de "hoogste militaire besluitvorming." Het dient ook als de "institutionele regeling voor het uitoefenen van de absolute leiding van de partij over het leger," aldus de Chinese regering. "Het aanhalen van schending van het Voorzitter-Verantwoordelijkheidsysteem suggereert dat Zhang te veel macht had buiten Xi zelf," zei Lyle Morris, senior fellow bij het Asia Society Policy Institute’s Center for China Analysis.

Het artikel van de PLA Daily gaf geen verdere details en leverde geen bewijs van een machtsstrijd. Terwijl sommige analisten zeggen dat het op ontrouw wijst, zijn anderen sceptisch dat Zhang een bedreiging voor Xi's macht vormde.
"Dat Xi zo'n dramatische stap zet, suggereert twee dingen: Xi heeft de volledige steun van de Communistische Partij van China, en Xi is overtuigd van zijn machtsconsolidatie over het leger," zei Morris.

Zhang had in het verleden toezicht gehouden op de inkoopafdeling van de PLA, die doelwit is geworden van een brede corruptie-aanpak door Xi, maar hijzelf bleef tot nu toe gespaard. James Char, wetenschapper aan de S. Rajaratnam School of International Studies in Singapore, zei dat door Zhang onder onderzoek te plaatsen, "Xi ook heeft gereageerd op kritiek dat zijn anti-corruptiecampagne in de PLA selectief was – dat zijn mede-princeling vrijuit ging." 

"Zhang was er ongeschonden vanaf gekomen nadat zijn protegé, Li Shangfu, in de tweede helft van 2023 in de problemen kwam," voegde Char toe. Voormalig minister van Defensie Li werd verdreven wegens vermoedelijke corruptie bij militaire inkoop.

Verdund leiderschap
Maar het achterlaten van het legerleiderschap verarmd en zonder vervangers roept vragen op over hoe 's werelds grootste leger wordt bestuurd.
"Het is eerlijk gezegd niet duidelijk hoe de commandoketen zou moeten functioneren – vooral omdat zoveel officieren die anders in aanmerking zouden komen om de verwijderde leden van de CMC te vervangen zelf ook zijn verwijderd," zei Czin van Brookings.

Andere analisten verwachten dat hogere initiatieven zoals het uitbreiden van gezamenlijke oefeningen vertragen totdat Xi de commissie kan herbouwen. "Dat kan eruitzien als het toevoegen van extra leden, of het kan inhouden dat er een nieuw apparaat wordt gebouwd rond Xi als centrale beslisser," zei Eric Hundman, directeur onderzoek bij BluePath Labs, een in Washington gevestigd beveiligingsadviesbureau.

Thomas van de Asia Society zei dat Xi het militaire leiderschap wilde vernieuwen en wellicht wacht tot het Communistisch Partijcongres volgend jaar om "grondig geschikte kandidaten voor openstaande plekken in de CMC te screenen." Tot die tijd zal het leger doorgaan met het nastreven van Xi's ambitieuze moderniseringsdoelen, zeiden analisten.

Hoewel China al tientallen jaren geen oorlog meer heeft gevoerd, neemt het een steeds assertievere houding aan in regionale maritieme geschillen en over het zelfbesturende Taiwan, dat door China wordt opgeëist. Beijing organiseerde eind vorig jaar de grootste oorlogsmanoeuvres tot nu toe rond Taiwan.

Met de aandacht van de Amerikaanse president Donald Trump elders en de verkiezingen in Taiwan gepland voor 2028, heeft Xi tijd om "het huis op te ruimen," aldus analisten.

"Het uitkleden van het hoge bevel van de PLA suggereert dat Xi niet op korte termijn een grote militaire escalatie tegen Taiwan overweegt. Maar zijn zuivering is bedoeld om een kader van meer capabele en loyale generaals naar voren te brengen die in de toekomst een grotere bedreiging zullen vormen," zei Thomas.

"Xi is een man met een missie," voegde hij toe. "Hij zal alles doen om ervoor te zorgen dat de Partij en haar leger politiek loyaal en ideologisch toegewijd zijn."