De positie van de procureur-generaal (pg) en de invoering van een derde rechterlijke instantie behoren tot de kernpunten van een ingrijpende herziening van het Surinaamse rechtsbestel. Dat stelde jurist Hugo Fernandes Mendes vrijdagavond tijdens een lezing voor de Surinaamse Juristen Vereniging (SJV). Volgens hem ontbreekt het momenteel aan samenhang en duidelijke motivering bij de wetsvoorstellen die de rechterlijke macht en het Openbaar Ministerie moeten hervormen.

Fernandes Mendes plaatste met name kritische kanttekeningen bij het voorstel tot instelling van een College van Procureurs-Generaal. In de memorie van toelichting wordt volgens hem onvoldoende uitgelegd welk probleem hiermee wordt opgelost. “Is het takenpakket van de pg te groot, gaat het om bedrijfsvoering of om beleidsmatige sturing? Zonder heldere doelstelling is een grondwetswijziging op dit punt moeilijk te rechtvaardigen,” stelde de jurist. Hij wees erop dat versterking van het Openbaar Ministerie (OM) ook kan plaatsvinden via uitbreiding van het aantal advocaten-generaal en hoofdofficieren, zonder het creëren van een extra bestuurslaag.

In zijn betoog benadrukte Fernandes Mendes dat de rechterlijke macht de belangrijkste controle vormt op het handelen van het OM. Hij verwees daarbij naar recente uitspraken waarbij het OM door de rechter is teruggefloten. Tegelijkertijd stelde hij dat er nauwelijks sprake is van systeemtoezicht op het functioneren van zowel de rechterlijke macht als het OM, een punt dat volgens hem nadere doordenking verdient.

Derde rechterlijke instantie
Tegen deze achtergrond pleitte Fernandes Mendes voor de invoering van een derde rechterlijke instantie (cassatierechtspraak). Suriname is binnen Caricom het enige land dat die nog niet kent, terwijl rechtspraak in drie instanties internationaal de norm is. Een derde instantie draagt volgens hem bij aan rechtsontwikkeling, rechtszekerheid en vertrouwen in de rechtsstaat, en is bovendien van belang voor internationale investeerders.

Hij schetste drie mogelijke modellen: een Hoge Raad van Suriname, aansluiting bij de Hoge Raad der Nederlanden, of erkenning van de appellate jurisdiction van het Caribbean Court of Justice (CCJ). Elke optie kent voor- en nadelen. Een nationale Hoge Raad zou alleen geloofwaardig zijn bij een internationale samenstelling, om politieke beïnvloeding te voorkomen en continuïteit te waarborgen.

CCJ onder voorwaarden
De jurist noemde het CCJ een serieuze optie, mits strikte randvoorwaarden worden vastgelegd. Zo moet de toepassing van Surinaams recht, de Nederlandse procestaal en een afzonderlijke kamer voor Surinaamse zaken worden gegarandeerd. Die kamer zou bemenst moeten zijn met rechters uit de Nederlands-Caribisch-Surinaamse rechtsfamilie en ook zittingen in Suriname moeten houden.

Constitutionele samenhang ontbreekt
Fernandes Mendes waarschuwde dat de huidige hervormingen zich te eenzijdig richten op de rechterlijke macht, terwijl de grondwettelijke verhoudingen tussen rechter, parlement en regering onvoldoende zijn uitgewerkt. Hij pleitte daarom voor een integrale grondwetsherziening en de instelling van een Staatscommissie Constitutioneel Bestel.

Ook de positie van het Constitutioneel Hof baart hem zorgen. Die noemde hij zwak en strijdig met de Grondwet en de Wet Constitutioneel Hof. Versterking van de onafhankelijkheid van het Hof is volgens hem noodzakelijk om het constitutioneel evenwicht te herstellen.

Aanbeveling
Tot slot riep Fernandes Mendes de wetgever op om de Grondwet zó aan te passen dat in een organieke wet een weloverwogen keuze kan worden gemaakt voor de derde instantie, met duidelijke criteria. Zonder samenhangende visie op de rol van de pg, het OM en de rechterlijke macht dreigt volgens hem verdere institutionele versnippering.