Duizenden in Haiti zijn vermoord door bendegeweld dat al jaren grootschalig tiert in het land. (Foto: AP)
De Verenigde Staten (VS) heeft een duidelijke waarschuwing gestuurd aan de Haïtiaanse Transitiepresidentie, het tijdelijke bestuursorgaan van het land, met het bericht dat zij actie zal overwegen als de veiligheid van de Caribische staat in gevaar komt. Dit komt te midden van toenemende druk op de raad om federale verkiezingen te organiseren.

In een fel geformuleerd bericht op sociale media stelde de Amerikaanse ambassade in Haïti donderdag dat het doel is "basisveiligheid en stabiliteit te vestigen". De Amerikaanse plaatsvervangend minister van Buitenlandse Zaken Christopher Landau waarschuwde dat elke poging om de samenstelling van de niet-verkozen Transitiepresidentie te wijzigen in deze laatste maanden van hun zittingsperiode (tot 7 februari) zal worden gezien als een poging om dat doel te ondermijnen. Hij maakte duidelijk dat de VS zal reageren op zulke veranderingen.

Landau noemde iedereen die dergelijke verstorende stappen ondersteunt en die de bendes bevoordeelt, tegen de belangen van de VS, de regio en het Haïtiaanse volk handelt, en dat daar gepaste maatregelen op zullen volgen.

Haïti worstelt al jaren met grootschalig bendegeweld, politieke instabiliteit en corruptie. De dreiging van de VS wordt in de regio met argwaan bekeken, zeker na de militaire actie in Venezuela op 3 januari, waarbij de VS president Nicolás Maduro ontvoerde.

De regering-Trump heeft herhaaldelijk de stelling verdedigd dat het gehele westelijk halfrond onder haar invloedssfeer valt, onder de noemer "Donroe Doctrine", een verwijzing naar de historische Monroe Doctrine. Deze doctrine werd gebruikt om Amerikaanse militaire acties zoals de ontvoering van Maduro en de aanspraken op Groenland te rechtvaardigen.

Politieke crisis
Haïti, gelegen op ruim 11.000 kilometer van de VS, wordt gezien als het armste land van het westelijk halfrond en kampt met een geschiedenis van buitenlandse inmenging, dictatuur en natuurrampen. De situatie verslechterde verder na de moord op president Jovenel Moïse in 2021. Sindsdien zijn er geen federale verkiezingen gehouden en is het vertrouwen in de regering ernstig geschaad. De laatste verkozen leiders verloren hun mandaat in 2023.

Deze machtsvacuüm heeft bendes in staat gesteld grote delen van het land, waaronder tot 90 procent van de hoofdstad Port-au-Prince, onder controle te krijgen. De daaruit voortvloeiende geweldsuitbarstingen hebben meer dan 1,4 miljoen mensen ontheemd en leiden tot grote voedselonzekerheid, mede door bendecontroles op wegen.

Volgens een VN-rapport zijn tussen januari en november vorig jaar circa 8.100 mensen omgekomen in het geweld, een verhoging ten opzichte van 2024.

De Transitiepresidentie, opgericht in 2024 met negen leden die rouleren als voorzitter, moet de basis leggen voor nieuwe verkiezingen. De raad is echter bekritiseerd vanwege haar samenstelling, die grotendeels bestaat uit politieke en zakelijke elites, en er zijn beschuldigingen van corruptie en onderlinge strijd.

De VS heeft de spanningen verergerd door in november visumbeperkingen op te leggen aan een raadslid, econoom Fritz Alphonse Jean. De geplande gefaseerde verkiezingen, die vorig jaar moesten zijn begonnen, zijn uitgesteld naar augustus. Ondertussen loopt het mandaat van de raad af op 7 februari en is de toekomst van het orgaan onzeker.

Oproep VN tot actie
VN-secretaris-generaal António Guterres legt in een recent rapport de humanitaire crisis in Haïti direct verband met het machtsvacuüm. Hij spreekt van toegenomen geweld, voedselonzekerheid en politieke instabiliteit, terwijl het mandaat van de overgangsraad afloopt en verkiezingen uitgesteld zijn.

Carlos Ruiz-Massieu, hoofd van het VN-bureau in Haïti (BINUH), benadrukt het dringende belang van transparante democratische processen en eenheid in bestuur. Hij waarschuwt dat de veiligheidssituatie, met name het bendegeweld, het democratisch proces kan verstoren.

Hij noemt een gecoördineerde aanpak en voldoende financiering noodzakelijk om vrije en veilige verkiezingen te garanderen. De VN bereidt zich voor om haar multinationale veiligheidsmissie in Haïti later dit jaar uit te breiden met meer troepen.

De situatie in Haïti blijft daarmee fragiel, met internationale oproepen tot stabiliteit en respect voor democratische waarden.