Anno 2026 kan gesteld worden dat de Pax Americana, de wereldorde die de Verenigde Staten (VS) na de Tweede Wereldoorlog heeft opgebouwd, ten einde loopt. Het belangrijkste gevolg is het ontstaan van een multipolaire wereldorde (uit: Divergent World, Yale University, 2025).

Deze Pax Americana is ontwikkeld gedurende de 20e eeuw door Amerikaanse wetenschappers, onder wie de econoom Charles Kindleberger. Zij gaat uit van de noodzaak van een dominante of hegemonische macht die de wereldwijde stabiliteit waarborgt en de internationale betrekkingen reguleert, bekend als de hegemonische stabiliteitstheorie (HST).

In zijn boek The World in Depression 1929–1939 betoogde Kindleberger dat “het wereldwijde economische systeem instabiel was, tenzij een land het stabiliseerde; in 1929 konden de Britten dat niet en de VS wilde dat niet”. Hoewel Kindleberger zich voornamelijk bezighield met de economische orde, werd zijn visie door onderzoekers in de internationale betrekkingen zodanig getransformeerd dat hegemonie met meerdere aspecten werd geassocieerd. Van een hegemonische macht worden drie hoofdzaken verwacht:
1. als dominante militaire macht die vrede en stabiliteit waarborgt;
2. als centrale economische actor binnen het mondiale systeem;
3. als cultureel en ideëel leider met invloedrijke ideeën binnen het systeem van internationale betrekkingen.

De Nationale Veiligheidsstrategie
Nu de Pax Americana ten einde loopt, is het niet verwonderlijk dat de VS in december 2025 zijn Nationale Veiligheidsstrategie (NSS) heeft gepubliceerd, mogelijk uit angst voor wanorde en chaos en, erger nog, voor een dreigende Aziatische Sino-Indo (China–India) hegemonie die niet te stoppen lijkt.

De NSS is bedoeld om het Amerikaanse buitenlandbeleid een nieuwe richting te geven. De Monroe-doctrine uit 1823 is aangehaald als rechtvaardiging voor de bescherming van Amerikaanse kernbelangen op het westelijk halfrond, zijn zogenoemde achtertuin.

De NSS is in lijn met president Trumps ‘America First’-buitenlandbeleid. Centraal in de NSS staat economisch nationalisme, waarbij de economische en mercantilistische belangen van de VS doorslaggevend zijn. Het versterken van de economische macht van Amerika en het behouden van zijn economische dominantie is een prioriteitsdoel; handels- en tarievenbeleid zijn de middelen om dat te garanderen. De NSS-strategie weerspiegelt Trumps unilaterale visie op hoe Amerika met de wereld zou moeten omgaan.

Een zeer belangrijk onderscheidend aspect van de NSS is de impliciete erkenning dat de wereld nu multipolair is, met een beperkte invloed van de VS. Het is de erkenning van een wereld waarin een herverdeling van de mondiale macht heeft plaatsgevonden. Dit weerspiegelt de acceptatie van de invloed van de opkomst van andere “grote en middelgrote mogendheden” in de wereld.

Dat de VS niet langer streeft naar wereldheerschappij, betekent volgens Maleeha Lodhi (Dawn, 22 december 2025 en Fareed Zakaria GPS, januari 2026) niet dat hij niet zal optreden om te voorkomen dat anderen een dergelijke dominantie nastreven. Volgens de NSS-strategie kan de VS niet toestaan dat een land zo dominant wordt dat zijn belangen kan bedreigen; de VS zal daarom samenwerken met andere landen om de opkomst van dominante tegenstanders te voorkomen.

Het NSS-document stelt ronduit dat “de dagen dat Amerika de hele wereldorde als Atlas overeind hield voorbij zijn”. Het vroegere Amerikaanse buitenlandbeleid ging ervan uit dat “permanente Amerikaanse dominantie over de hele wereld in het beste belang van Amerika was”. In de nieuwe visie wordt thans gesteld dat “de zaken van andere landen de VS alleen zouden moeten aangaan als hun activiteiten de Amerikaanse belangen direct bedreigen”.

China en Rusland worden niet beschreven als belangrijkste tegenstanders. Over Rusland wordt gesproken in termen van het herstellen van de “strategische stabiliteit”, terwijl China wordt omschreven als een “bijna gelijkwaardige macht”: meer een concurrent dan een bedreiging, waarbij wordt herhaald geen conflict te willen over Taiwan.

Als grootste bedreiging wordt migratie gezien, de topprioriteit voor de binnenlandse veiligheid. Deze topprioriteit is ook terug te zien in het buitenlandbeleid. Het westelijk halfrond wordt beschouwd als de belangrijkste regio waar een hernieuwde Monroe-doctrine zal worden toegepast. De Amerikaanse doelstellingen in de regio zijn het stoppen van migratie, grensoverschrijdende drugssmokkel en het tegengaan van de groeiende aanwezigheid en invloed van China.

India speelt een belangrijke rol in de Amerikaanse machtsverhoudingen binnen de Indo-Pacifische strategie en regio. Ondanks fricties in de bilaterale relaties blijft de VS India zien als een strategisch tegenwicht voor China.

Europa wordt afgeschilderd als een regio in economisch verval en met een “uitroeiing van de beschaving” als gevolg van immigratie. Europese regeringen worden aangevallen omdat zij er niet in slagen massamigratie in te dammen. De NSS-strategie wil rechtse populisten in Europa helpen aan de macht te komen, omdat zij de grenzen beter zouden kunnen beveiligen.

Lodhi, Zakaria en anderen wijzen erop dat de VS zich als wereldmacht niet uitsluitend met het westelijk halfrond kan bezighouden. Dat kon in 1823, toen Amerika nog een agrarisch land was en geen wereldmacht. De Monroe-doctrine was destijds voornamelijk bedoeld om het imperialistische Europa buiten het westelijk halfrond te houden, met andere woorden: om herkolonisatie van het westelijk halfrond te voorkomen.

Rudie Alihusain