Op 8 januari 2026 werd in Teheran een aanzienlijke mate van GPS-interferentie vastgesteld (aangegeven in rood op de kaart). (© gpsjam.org)
Na het afsluiten van het internet probeert de Iraanse overheid nu de Starlink-satellietdienst te storen, die gratis beschikbaar werd gesteld aan Iraniërs door het bedrijf achter Starlink. Iraniërs zoeken inmiddels naar manieren om deze nieuwste golf van censuur te omzeilen.

Op 8 januari blokkeerden de Iraanse autoriteiten de publieke toegang tot internet en telefoonverbindingen. Hoewel deze netwerken later deels werden hersteld, gelden er nog steeds strenge beperkingen. Het regime in Iran kampt sinds eind december met een reeks protesten. Om de beweging te onderdrukken, probeerde de regering ook de laatste internationale communicatielijn voor Iraniërs te verbreken: Starlink.

Starlink biedt internettoegang via een netwerk van satellieten en werd tot voor kort gezien als buiten het bereik van Iraanse censuur. De afgelopen dagen is de dienst echter doelwit geworden van een jamming-campagne die het gebruik ernstig belemmert.

Kan GPS-storing worden omzeild?
Op 8 januari, de dag dat het internet grootschalig werd afgesloten, werd GPS-storing waargenomen in Teheran en omgeving, aldus gpsjam.org. Hoewel de precieze reden onbekend is, beïnvloedde dit gedeeltelijk de werking van Starlink. Starlink-terminals gebruiken GPS om hun geografische locatie te bepalen en zo te communiceren met de satellieten.

Onderzoekers van het X-account @giammaiot2 leggen uit dat GPS-signalen worden gebruikt om de antennes van Starlink naar de satellieten te richten. Jamming van GPS-signalen is een klassieke methode om Starlink te verstoren, aldus professor Kave Salamatian van de Universiteit van Savoie. Een recente update van Starlink maakt het echter mogelijk om GPS-signalen te omzeilen door gebruik te maken van triangulatie via eigen satellieten, wat gebruikers enigszins beschermt tegen GPS-storing. Deze methode beperkt echter wel de mobiliteit van gebruikers, omdat terminals in deze modus niet goed gebruikt kunnen worden tijdens verplaatsing.

'Actieve storing'
De verslechtering van de Starlink-verbinding in Iran gaat verder dan GPS-storing. Victoria Samson van de Secure World Foundation meldt dat er sprake is van een dataverlies van 30 tot 80 procent, wat wijst op zogenaamde "actieve storing". Dit houdt in dat het transmissiekanaal van een satelliet wordt verzadigd met ruis of valse signalen, waardoor terminals niet goed kunnen verbinden.

Volgens experts is het technisch lastig om het hoofdkanaal van Starlink te verstoren, omdat het netwerk bestaat uit meerdere bewegende satellieten die continu gevolgd moeten worden door grote antennes. Russische pogingen om Starlink in Oekraïne te verstoren liepen volgens hen stuk omdat de jammers moeilijk te verbergen zijn en werden vernietigd.

Technologie mogelijk lokaal ontwikkeld of geïmporteerd uit Rusland
Iran beschikt naar verluidt over Russische militaire jammers zoals de Murmansk-BN, die GPS-signalen kunnen verstoren. Ook zou het Iraanse elektronische oorlogsysteem Cobra-V8, vergelijkbaar met de Russische Krasukha-4, gebruikt kunnen zijn om Starlink-signalen te jammen.

In een poging de toegang tot het Starlink-netwerk af te snijden, richten de stoorzenders van de Iraanse overheid zich niet alleen op Starlink-satellieten, maar ook op GPS-navigatiesignalen. (© X, @duncanstives)

Sommige experts vermoeden echter dat de storing ook met binnenlandse civiele technologie is uitgevoerd. Iran heeft sterke universiteiten op het gebied van telecommunicatie, zoals Imam Hossein University en Sharif University, die gespecialiseerd zijn in elektronische oorlogsvoering.

Kat-en-muisspel
Een vertegenwoordiger van Nasnet, de grootste Starlink-gemeenschap in Iran, meldt dat de storing zich vooral concentreert rond Teheran en zich uit in tijdelijke, niet-persistente onderbrekingen met een piek van ruim 30 procent dataverlies. De dienst blijft bruikbaar, mede dankzij een software-update van Starlink die het dataverlies aanzienlijk terugbracht.

Door deze update kan Starlink het signaal omleiden naar een andere satelliet als een satelliet wordt gestoord, wat de impact van jamming vermindert. Toch is het netwerk geen volledige oplossing: er zijn naar schatting slechts 50.000 Starlink-terminals in Iran, wat een klein deel van de 90 miljoen inwoners bedient.

Deze ontwikkelingen illustreren het voortdurende kat-en-muisspel tussen censuur en technologie in Iran, waarbij beide partijen hun middelen blijven aanpassen.