Rook stijgt op terwijl demonstranten zich verzamelen te midden van de escalerende anti-regeringsprotesten op de snelweg bij Vakilabad in Mashhad, provincie Razavi Khorasan, Iran. (Foto via Reuters)
Teheran dreigde zondag met vergeldingsmaatregelen tegen Amerikaanse militaire bases en aartsvijand Israël, dat in hoge staat van paraatheid verkeerde voor het geval president Donald Trump zijn dreigement om Iran aan te vallen ter bescherming van demonstranten zou uitvoeren.

Nu de geestelijke elite van de Islamitische Republiek te maken heeft met de grootste demonstraties sinds 2022, heeft Trump herhaaldelijk gedreigd met een aanval als er geweld tegen demonstranten wordt gebruikt.

Volgens een mensenrechtengroep zijn er al tientallen doden gevallen.

De Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Baqer Qalibaf waarschuwde zondag in het parlement voor "een misrekening".

"Laten we duidelijk zijn: in geval van een aanval op Iran zullen de bezette gebieden (Israël) en alle Amerikaanse bases en schepen ons legitieme doelwit zijn", aldus Qalibaf, een voormalig commandant van de Iraanse elite Revolutionaire Garde.

Aantal doden neemt toe
De protesten begonnen op 28 december als reactie op de sterk stijgende prijzen, voordat ze zich richtten tegen de geestelijke leiders die sinds de Islamitische Revolutie van 1979 aan de macht zijn.

De autoriteiten beschuldigen de VS en Israël ervan de onrust aan te wakkeren. De Iraanse politiechef Ahmad-Reza Radan zei dat de veiligheidsdiensten hun inspanningen hadden opgevoerd om "relschoppers" te bestrijden.

De Amerikaanse mensenrechtengroep HRANA meldde een dodental van 116, voornamelijk demonstranten, maar ook 37 leden van de veiligheidsdiensten. Door de internetblokkade is de informatiestroom echter beperkt, waardoor het volledige beeld onduidelijk is.

De staats-tv zond zondag beelden uit van tientallen lijkzakken op de grond bij het mortuarium in Teheran en zei dat de doden het slachtoffer waren van gebeurtenissen veroorzaakt door "gewapende terroristen".

Drie Israëlische bronnen, die in het weekend aanwezig waren bij Israëlische veiligheidsoverleg, zeiden dat Israël in verhoogde staat van paraatheid verkeerde vanwege de mogelijkheid van Amerikaanse interventie.

Een Israëlische militaire functionaris zei dat de protesten een interne Iraanse aangelegenheid waren, maar dat het Israëlische leger de ontwikkelingen in de gaten hield, defensief voorbereid was en klaarstond om "zo nodig met geweld" te reageren. 

De Amerikaanse president Donald Trump ontmoette vrijdag in het Witte Huis topfunctionarissen van enkele van 's werelds grootste oliemaatschappijen om Venezuela te bespreken.

Israël en Iran vochten in juni vorig jaar een twaalfdaagse oorlog uit, waarin de Verenigde Staten zich kortstondig mengde door belangrijke nucleaire installaties aan te vallen. Iran reageerde door raketten af ​​te vuren op Israël en een Amerikaanse luchtmachtbasis in Qatar.

Iran veroordeelt 'rellen en terroristen'
Hoewel de Iraanse autoriteiten eerdere protesten hebben doorstaan, vinden de meest recente plaats terwijl Teheran nog steeds herstelt van de oorlog van vorig jaar en zijn regionale positie is verzwakt door klappen voor bondgenoten zoals Hezbollah in Libanon sinds de door Hamas geleide aanvallen op Israël op 7 oktober 2023.

De onrust in Iran komt op een moment dat Trump de Amerikaanse spierkracht op het wereldtoneel laat zien, nadat hij de Venezolaanse president Nicolás Maduro heeft afgezet en de mogelijkheid heeft geopperd om Groenland door aankoop of militair geweld te verwerven.

De Iraanse president Masoud Pezeshkian zei in een televisie-interview dat Israël en de VS de destabilisatie beramen en dat de vijanden van Iran "terroristen hebben binnengehaald ... die moskeeën in brand steken ... banken en openbare gebouwen aanvallen".

"Families, ik vraag u: laat uw jonge kinderen niet meedoen met relschoppers en terroristen die mensen onthoofden en anderen vermoorden," zei hij, eraan toevoegend dat de regering bereid was naar het volk te luisteren en de economische problemen op te lossen.

Een video op sociale media die zaterdag werd geplaatst, toonde grote menigten die 's nachts in de wijk Punak in Teheran bijeen waren gekomen en op de relingen van een brug of andere metalen objecten trommelden, kennelijk als teken van protest.

Een andere video toonde grote menigten die 's nachts door een straat in Teheran marcheerden, klappend en scanderend. De menigte "heeft geen einde noch begin," is een man te horen zeggen.

De Iraanse staatstelevisie zond beelden uit van begrafenisstoeten in steden in het westen van Iran, zoals Gachsaran en Yasuj, voor leden van de veiligheidsdiensten die tijdens protesten om het leven waren gekomen.

De autoriteiten hebben geen dodental bekendgemaakt.

De staatstelevisie meldde dat 30 leden van de veiligheidsdiensten in de centrale stad Isfahan begraven zouden worden.