Op een spandoek aan de voorkant van een bus zijn afbeeldingen te zien van de Venezolaanse president Nicolás Maduro en de Chinese president Xi Jinping, met de boodschap: "Een voorbeeld voor de wereld". Dit gebeurde tijdens een door de overheid georganiseerde demonstratie tegen de Amerikaanse interventie in Caracas. (Foto: AP)
President Donald Trump claimt zonder omhaal dat Venezolaanse olie nu onder zijn controle staat. Toch behoort een aanzienlijk deel van die olie toe aan China, dat jaren geleden via contracten met Caracas stevige belangen heeft opgebouwd. Dit zorgt voor een delicaat diplomatiek samenspel in de komende weken.

Experts verwachten dat Trump zal samenwerken met China om de handelsrelaties te stabiliseren. Zijn geplande bezoek aan Beijing in april is onderdeel van het streven om de fragiele handelspauze met president Xi Jinping te behouden. Volgens Craig Singleton van het denktank Foundation for Defense of Democracies wil de Trump-administratie escalatie vermijden en de machtsbalans in eigen handen houden, zonder de relatie met China te compliceren.

China staat nog voor minstens 10 miljard dollar uit van Venezuela, een schuld die voormalig president Nicolás Maduro deels afbetaalde met olieleveranties. Het interim-bestuur in Venezuela, dat aan Washington gehoorzaamt, kan de legitimiteit van deze olie-voor-leningen-overeenkomsten ter discussie stellen en betalingen stopzetten.

Onder de Chinese staatsbedrijven hebben China National Petroleum Corp. en Sinopec aanspraak op 4,4 miljard vaten olie, het grootste buitenlandse aandeel in Venezuela. Ook Amerikaanse bedrijven hebben miljardenclaims uit de tijd dat Caracas de olie-industrie nationaliseerde. Hoe deze schulden worden afgehandeld, is nog onduidelijk.

De VS nam recent twee gesanctioneerde tankers in beslag in een poging controle te krijgen over Venezolaanse olie. Energieminister Chris Wright verklaarde dat de VS de verkoop van die olie “onbepaalde tijd” zullen beheren en de opbrengsten op Amerikaanse rekeningen zullen storten, die uiteindelijk ten goede moeten komen aan het Venezolaanse volk. De verkoop zou starten met 30 tot 50 miljoen vaten uit de olieopslag van Venezuela.

Deze Amerikaanse inzet volgt op de handelsconflicten met China, waarin Beijing vorig jaar onder meer zeldzame aardmetalen gebruikte als pressiemiddel en de aankoop van Amerikaanse soja als wapen inzette. De handelspauze die Trump en Xi in oktober overeenkwamen, vormt de achtergrond van de huidige diplomatieke afwegingen.

Tussen 2000 en 2023 ontving Venezuela 106 miljard dollar aan officiële leningen van China, zo blijkt uit onderzoek van AidData. De exacte status van aflossingen is onduidelijk, mede door het stopzetten van rapportages door Caracas en vertragingen door sancties. De Chinese belangen reiken verder dan olie; investeringen in telecommunicatie, spoorwegen en havens lopen risico bij de politieke omwenteling.

In China roept de gevangenneming van Maduro herinneringen op aan de val van Gadhafi, waarbij Chinese investeringen in Libië verloren gingen. Analisten voorzien dat het nieuwe Venezolaanse bestuur mogelijk contracten onder Maduro ongeldig verklaart.

Maduro zelf ontving vlak voor zijn arrestatie nog een hoge Chinese diplomaat en prees de langdurige samenwerking tussen beide landen. Venezuela is het enige Latijns-Amerikaanse land met een strategisch partnerschap op hoog niveau met China, vergelijkbaar met landen als Pakistan. De afzetting van Maduro betekent vermoedelijk een afname van Chinese invloed in het westelijk halfrond, een expliciet doel van de Amerikaanse veiligheidsstrategie.

China veroordeelde direct na de arrestatie van Maduro het Amerikaanse optreden als een schending van soevereiniteit en riep op tot zijn onmiddellijke vrijlating. Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Handel benadrukte dat geen enkel land het recht heeft om de economische samenwerking tussen China en Venezuela te verstoren.

Specialisten zoals Singleton stellen dat China in het westelijk halfrond niet de macht heeft die het vaak lijkt uit te stralen. Diplomatieke protesten zijn mogelijk, maar daadwerkelijke bescherming van partners en activa ontbreekt zodra Washington besluit druk uit te oefenen.

Samenvattend staat de Amerikaanse controle over Venezolaanse olie op gespannen voet met Chinese belangen, waarbij beide grootmachten een voorzichtig evenwicht zoeken in een complexe geopolitieke situatie. De komende weken zullen cruciaal zijn voor de toekomstige handels- en machtsverhoudingen in de regio.