Het symbool van de Verenigde Naties op het gebouw van het Secretariaat op het hoofdkwartier van de organisatie. (Foto: AP)
De Verenigde Staten (VS) trekt zich verder terug uit de internationale samenwerking met een drastische stap: president Donald Trump ondertekende woensdag een uitvoerend bevel waarmee de Amerikaanse steun aan 66 internationale organisaties, agentschappen en commissies wordt opgeschort. Het merendeel van deze instanties is verbonden aan de Verenigde Naties en richt zich op thema’s als klimaat, arbeid en andere kwesties die het Trump-bestuur bekritiseert als onderdeel van "woke"-initiatieven.

Daarnaast staan ook niet-VN-instellingen vermeld op de lijst, zoals het Partnership for Atlantic Cooperation en het Global Counterterrorism Forum. Volgens minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio zijn veel van deze organisaties “overbodig, slecht beheerd, verspilling van middelen, en een bedreiging voor de Amerikaanse soevereiniteit en welvaart.”

Deze stap zet een trend voort van de Trump-administratie om mondiale organisaties selectief te steunen of zich juist terug te trekken. Eerder werden al de steun aan de Wereldgezondheidsorganisatie, het VN-vluchtelingenagentschap UNRWA en de VN-Mensenrechtenraad geschrapt. Critici spreken van een "mijn-weg-of-de-snelweg"-houding, die internationale samenwerking alleen wil als die volledig in lijn is met Washingtons eigen belangen.

Het besluit valt samen met een periode van verhoogde Amerikaanse militaire activiteiten en dreigementen die zowel bondgenoten als tegenstanders hebben verontrust. Zo werden de Venezolaanse leider Nicolás Maduro gevangengenomen en zijn er signalen dat de VS een overname van Groenland overwegen.

Op de ochtend van woensdag namen Amerikaanse autoriteiten bovendien twee met Venezuela gelinkte olietankers in beslag die onder sancties vielen. Deze actie past binnen het bredere Amerikaanse streven om controle te krijgen over ’s werelds grootste bewezen olievoorraden.

De beslissing om zich terug te trekken uit het VN-Klimaatverdrag (UNFCCC) is een opvallende stap binnen het bredere beleid van de VS om zich te distantiëren van internationale klimaatinitiatieven. Dit verdrag vormt de basis van het Parijse klimaatakkoord, waaruit de VS zich eveneens terugtrokken onder Trump. Klimaatexperts en voormalige adviseurs noemen het een “kortzichtige en schadelijke” beslissing die het mondiale klimaatbeleid kan ondermijnen.

De terugtrekking heeft ook gevolgen voor andere mondiale thema’s. Zo heeft de VS de financiering van het VN-Bevolkingsfonds stopgezet, een organisatie die seksuele en reproductieve gezondheidszorg wereldwijd ondersteunt. Republikeinse critici beschuldigden deze organisatie eerder van het promoten van dwangabortussen, beschuldigingen die door een latere evaluatie van het ministerie van Buitenlandse Zaken niet werden bevestigd.

De Amerikaanse regering geeft aan dat zij de beschikbare middelen wil heroriënteren om de Amerikaanse invloed te vergroten binnen strategische internationale instellingen waar competitie is met landen als China, bijvoorbeeld de Internationale Telecommunicatie-unie en de Internationale Arbeidsorganisatie.

De wereldwijde terugtrekking van de VS uit deze organisaties dwingt de VN en aanverwante instanties tot interne herstructureringen en bezuinigingen. Tegelijkertijd onderstreept het de groeiende kloof tussen de VS en andere landen op het gebied van multilaterale samenwerking, met mogelijk verstrekkende gevolgen voor de aanpak van mondiale uitdagingen zoals klimaatverandering, mensenrechten en veiligheid.