De recente Amerikaanse aanval op en inval in Venezuela, en de arrestatie van president Nicolás Maduro, roepen wereldwijd vragen op. Niet alleen over de politieke gevolgen, maar vooral over het internationaal recht. Voor Suriname en andere landen in de regio is dit geen ver-van-ons-bed-show. Het raakt aan principes die juist voor kleinere staten, zoals Suriname, van groot belang zijn.

De Braziliaanse president Lula merkt terecht op over de Amerikaanse aanval: “Er is een stap gezet in de richting van een wereld van geweld, chaos en instabiliteit, waarin het recht van de sterkste het multilateralisme verdringt.” Multilateralisme betekent dat landen problemen samen oplossen via gezamenlijke afspraken en internationale organisaties, in plaats van dat één machtig land – of enkele landen – alleen beslissen.

Het internationaal recht is gebouwd op één kernidee: landen zijn soeverein. Dat betekent dat een land het recht heeft om zelf te bepalen hoe het wordt bestuurd, zonder inmenging van buitenaf. Geen enkel ander land mag zich met geweld mengen in die binnenlandse aangelegenheden. Dit principe ligt vast in het Handvest van de Verenigde Naties (VN), dat het gebruik van geweld tussen staten verbiedt, behalve in zeer uitzonderlijke situaties. Denk aan zelfverdediging na een gewapende aanval, of aan een expliciet mandaat van de VN-Veiligheidsraad. In het geval van Venezuela is van geen van beide sprake.

Instabiel en gevaarlijk
De Verenigde Staten bestempelt de aanvoer van drugs, zoals cocaïne, vanuit Venezuela als een ‘gewapende aanval’, die hen het recht op zelfverdediging zou geven. Dat argument is binnen het internationaal recht juridisch onhoudbaar. De VS stellen daarnaast dat Maduro een crimineel is en geen legitiem staatshoofd. Maar zelfs wanneer een regering wordt betwist of wanneer er ernstige beschuldigingen bestaan, geeft dat geen enkel land het recht om militair in te grijpen en een president gevangen te nemen. Dat zou betekenen dat machtige staten zelf bepalen welke leiders mogen blijven en welke niet. Zo’n wereldorde is instabiel en gevaarlijk.

Het optreden van de VS is geen op zichzelf staande ingreep. Het past in een bredere Amerikaanse koers waarin invloedssferen opnieuw centraal staan. Daarbij grijpen de VS terug op de zogenoemde Monroe-doctrine. Die stamt uit 1823 en hield in dat Latijns-Amerika werd gezien als het exclusieve invloedsgebied – de ‘achtertuin’ – van de Verenigde Staten, waar andere grootmachten zich niet mee mochten bemoeien. Wat destijds vooral tegen Europese mogendheden was gericht, krijgt nu opnieuw betekenis in het Amerikaanse beleid.

Als de VS zichzelf het recht toekennen om militair op te treden in ‘hun achtertuin’, wordt het moeilijk om Rusland of China nog tegen te spreken wanneer zij hetzelfde doen in hun regio’s. Het internationaal recht verliest zo stap voor stap zijn kracht. Niet door één gebeurtenis, maar door het opstapelen van precedenten: situaties waar andere landen later naar kunnen verwijzen met het argument: “Jullie deden dit toen ook.” In dat licht is de Amerikaanse actie slecht nieuws, onder meer voor Oekraïne en Taiwan.

Geen luxe maar bescherming
Ook voor landen als Suriname is het internationaal recht geen luxe, maar een bescherming. Wij beschikken niet over militaire macht om onze positie af te dwingen. Wij zijn afhankelijk van regels die voor iedereen gelden, groot en klein. Elke verzwakking van die regels werkt uiteindelijk in het nadeel van kleinere staten, zeker in een wereld waarin grootmachten steeds assertiever worden.

Dat betekent niet dat misstanden, zoals dictaturen en onderdrukking, genegeerd moeten worden. Er bestaan andere middelen om druk uit te oefenen: diplomatie, sancties, internationale rechtszaken en boycots. Die instrumenten zijn vaak traag en onbevredigend, maar ze houden het systeem overeind. Militair ingrijpen zonder duidelijke rechtsgrond doet dat niet.

Daarom is deze Amerikaanse aanval afkeurenswaardig. Niet alleen vanwege Venezuela, maar vanwege wat zij betekent voor de internationale rechtsorde als geheel. Wie zwijgt of wegkijkt, accepteert stilzwijgend een wereld waarin macht belangrijker wordt dan recht. En dat is een wereld waarin vooral kleine landen het meest te verliezen hebben.

Daarom is het zaak dat Suriname – als onderdeel van Caricom – niet alleen oproept tot eerbiediging van de internationale rechtsorde, maar zich ook duidelijk uitspreekt tegen deze Amerikaanse inval. Zwijgen kan soms verstandig zijn voor een klein land. Maar zwijgen over een inbreuk op het internationaal recht zal op langere termijn een veel hogere prijs hebben. Vandaag Venezuela, morgen mogelijk een ander land. En op grond waarvan?

Partij voor Recht en Ontwikkeling