De Venezolaanse president Nicolás Maduro wordt onder bewaking door een gang geleid in de kantoren van de Amerikaanse Drug Enforcement Administration (DEA) in New York City, VS. (Beeld: Reuters)
De afgezette Venezolaanse leider Nicolás Maduro zat zondag vast in een detentiecentrum in New York in afwachting van zijn proces wegens drugsbezit, nadat president Donald Trump een gewaagde inval had bevolen om hem te arresteren. Trump zei dat de VS de controle over het olieproducerende land zouden overnemen.

De beelden van de 63-jarige Maduro, geblinddoekt en geboeid op weg naar de VS, hebben Venezolanen geschokt en waren de meest controversiële interventie van Washington in Latijns-Amerika sinds de invasie van Panama 37 jaar geleden.

Maduro, die zijn bewakers bij aankomst een "Gelukkig Nieuwjaar" wenste, moet maandag voor een rechtbank in Manhattan verschijnen.

Met de pijnlijke herinneringen aan Amerikaanse interventies in Irak, Afghanistan en elders nog vers in het geheugen, waren veel wereldleiders verbijsterd door Trumps actie, ondanks Maduro's lage aanzien gezien zijn autocratische bewind en het substantiële bewijs van verkiezingsfraude.

'Angst en onzekerheid'
In eigen land hadden Maduro's bondgenoten nog steeds de touwtjes in handen en veroordeelden ze zijn "ontvoering" als onderdeel van een imperialistische poging om de olie te bemachtigen.

De straten waren veel stiller dan normaal, terwijl Venezolanen angstig bespraken wat er zou volgen. Sommigen sloegen essentiële benodigdheden in, maar velen bleven gewoon binnen.

"Ik heb net de hond uitgelaten en het voelt als een verlaten stad, mensen zitten opgesloten," zei Alejandra Palencia (35), een psychologe in de stad Maracay.

"Er heerst angst en onzekerheid."

Trump zei dat de VS voorlopig het Zuid-Amerikaanse land met ongeveer 30 miljoen inwoners en de oliereserves, de grootste ter wereld, zouden besturen. Maar hij gaf weinig details over hoe.

"We zullen het land besturen totdat we een veilige, correcte en verstandige overgang kunnen bewerkstelligen," zei hij tijdens een persconferentie in zijn resort Mar-a-Lago, waarbij hij de buitengewone evacuatie van Maduro prees, net toen hij voor de deur van een veilige ruimte stond.

Tot grote teleurstelling van de Venezolaanse oppositie en diaspora heeft Trump het idee dat de 58-jarige oppositieleider en Nobelprijswinnares Maria Corina Machado het presidentschap zou overnemen, resoluut van de hand gewezen. Hij stelde dat ze onvoldoende steun had.

Machado mocht niet meedoen aan de Venezolaanse verkiezingen van 2024 en heeft gezegd dat haar bondgenoot Edmundo Gonzalez (76), die volgens de oppositie en sommige internationale waarnemers die verkiezingen overweldigend won, nu het presidentschap zou moeten overnemen.

Ooit een van de meest welvarende landen van Latijns-Amerika, stortte de Venezolaanse economie onder Maduro verder in, waardoor ongeveer een op de vijf Venezolanen naar het buitenland vertrok in een van de grootste uittochten ter wereld.

Ze waren over het algemeen verheugd over het vertrek van Maduro, wiens veiligheidsdiensten herhaaldelijk protesten van de oppositie hadden neergeslagen. De voormalige vakbondsleider, buschauffeur en minister van Buitenlandse Zaken was in 2013 de door de stervende Hugo Chávez persoonlijk aangewezen opvolger als president.
"We zijn allemaal blij dat de dictatuur is gevallen en dat we een vrij land hebben," zei Khaty Yanez, die in de Chileense hoofdstad Santiago woont.

'Er is maar een president'
Trump zegt dat Maduro de drugssmokkel naar de VS heeft georganiseerd en onrechtmatig aan de macht was vanwege verkiezingsfraude.

Hij ontkent deze beweringen en hoge functionarissen in Caracas hebben zijn vrijlating geëist en de VS beschuldigd van een imperialistische hebzucht naar de olie- en mineralenrijkdommen van Venezuela.

"Er is maar één president in Venezuela, en zijn naam is Nicolás Maduro," zei Delcy Rodríguez, die het interim-presidentschap van Venezuela overnam, in een uitdagende boodschap aan de VS, ondanks Trumps beweringen dat ze openstond voor samenwerking.

"We zullen nooit meer een kolonie van welk imperium dan ook zijn."

Amerikaanse speciale eenheden vielen in de vroege zaterdagochtend in het donker per helikopter aan om Maduro en zijn vrouw, Cilia Flores, te arresteren na aanvallen op militaire installaties in Caracas en elders. 

Hoewel veel westerse landen zich tegen Maduro verzetten en beweren dat hij de verkiezingen van 2024 heeft gestolen, klonk er een sterke oproep aan de VS om het internationaal recht te respecteren en de crisis diplomatiek op te lossen.

Er waren ook vragen over de legaliteit van het arresteren van een buitenlands staatshoofd. Democraten zeiden dat ze tijdens recente briefings in het Congres misleid waren en eisten een plan voor wat er zou volgen.

Herstel olie-industrie?
Trump zei dat grote Amerikaanse oliemaatschappijen zouden terugkeren naar Venezuela om de zwaar beschadigde olie-infrastructuur op te knappen, een proces dat volgens experts jaren zou kunnen duren.

"We zijn niet bang voor troepen op de grond", voegde hij eraan toe.

Een vliegtuig met Maduro landde zaterdagavond in de buurt van New York City. Hij werd per helikopter naar de stad gebracht en vervolgens naar het Metropolitan Detention Center in Brooklyn. In een gang van de Amerikaanse Drug Enforcement Administration (DEA) wenste hij de mensen om hem heen een "goedenacht en een gelukkig nieuwjaar".

Maduro, die in 2020 werd aangeklaagd voor onder meer samenzwering tot narcoterrorisme, zal naar verwachting maandag voor het eerst voor de federale rechtbank in Manhattan verschijnen.

De Veiligheidsraad van de VN zou maandag bijeenkomen om de Amerikaanse actie te bespreken, die secretaris-generaal Antonio Guterres omschreef als "een gevaarlijk precedent". Rusland en China, beide belangrijke bondgenoten van Venezuela, bekritiseerden de VS. "China verzet zich krachtig tegen dergelijk hegemonisch gedrag van de VS", aldus het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken. In een tweede verklaring over de Amerikaanse inval heeft China Washington opgeroepen om de Venezolaanse president  Maduro onmiddellijk vrij te laten.

Paus Leo zei dat hij de gebeurtenissen met een "bezorgd hart" volgde en riep Venezuela op om onafhankelijk te blijven en de mensenrechten te respecteren. "Het welzijn van het geliefde Venezolaanse volk moet boven elke andere overweging prevaleren", zei de paus tegen de pelgrims op het Sint-Pietersplein tijdens zijn wekelijkse zondagsgebed.

Tegenstanders van Maduro in Venezuela waren terughoudend met het vieren van de overwinning en de veiligheidsmaatregelen leken zondag, zo mogelijk, minder streng dan normaal. Ondanks de nerveuze stemming reden er op sommige plekken auto's, waren bakkerijen en koffiehuizen open en waren hardlopers en fietsers op pad zoals op een normale zondagochtend.

De VS liet luchtvaartmaatschappijen weten dat de beperkingen op het Caribische luchtruim werden opgeheven en dat vluchten konden worden hervat, na de annulering van honderden vluchten na de aanval op Venezuela.

Het is onduidelijk hoe Trump Venezuela wil besturen.

Zijn opmerkingen over een onbeperkte militaire aanwezigheid in Venezuela weerspiegelden de retoriek rond eerdere invasies in Irak en Afghanistan, die beide eindigden met een Amerikaanse terugtrekking na jaren van kostbare bezetting en duizenden Amerikaanse slachtoffers.

Een Amerikaanse bezetting "kost ons geen cent", omdat de VS zou worden gecompenseerd met "geld dat uit de grond komt", zei Trump, verwijzend naar de Venezolaanse olie.

Trumps focus op buitenlandse zaken voedt de kritiek van de Democraten en dreigt ook een aantal aanhangers te vervreemden die zijn "America First"-agenda steunen en tegen buitenlandse interventies zijn.