Demonstranten branden banden tijdens een protest van Europese boeren buiten het gebouw waar de EU-top wordt gehouden in Brussels. (Foto: AP)
De Europese Unie stelt een omvangrijk vrijhandelsakkoord met Zuid-Amerikaanse landen uit, nadat felle protesten van boeren en last-minute tegenstand van Frankrijk en Italië dreigden het akkoord te doen ontsporen. Voorstanders zien het pact als een belangrijke geopolitieke zet voor beide continenten.

Topfunctionarissen van de EU hoopten het EU-Mercosur-akkoord dit weekend in Brazilië te ondertekenen, na 26 jaar onderhandelingen. In plaats daarvan bevestigde woordvoerster van de Europese Commissie Paula Pinho dat de ondertekening is uitgesteld tot januari.

Experts waarschuwen dat deze vertraging de onderhandelingscredibiliteit van de EU wereldwijd kan schaden, juist nu zij nieuwe handelsrelaties wil smeden te midden van commerciële spanningen met de VS en China. Na ratificatie zou het handelsakkoord een markt van 780 miljoen mensen en een kwart van het mondiale bruto binnenlands product beslaan, en geleidelijk de heffingen op bijna alle goederen die tussen de twee blokken worden verhandeld, afschaffen.

Franse boerenbonden, die vrezen dat het akkoord hun bestaansmiddelen onder druk zet, verwelkomden de uitstel. Frankrijk leidde het verzet tegen het akkoord tussen de EU en de vijf actieve Mercosur-landen — Brazilië, Argentinië, Uruguay, Paraguay en Bolivia. Italië uitte woensdag nieuwe bedenkingen.

Het uitstel werd donderdag afgesproken tussen Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en Europees Raadsvoorzitter Antonio Costa tijdens een EU-top, samen met de Italiaanse premier Giorgia Meloni, op voorwaarde dat Italië in januari voor het akkoord zou stemmen, aldus een EU-functionaris.

Chaos in de straten van Brussel 
De beslissing viel enkele uren nadat boeren met tractoren wegen blokkeerden en vuurwerk afstaken in Brussel om te protesteren tegen het handelsakkoord. De politie reageerde met traangas en waterkanonnen.

De boeren gooiden aardappelen en eieren en voerden een fel gevecht met de politie. Protesteerders staken autobanden en een houten nekkist in brand met het opschrift “Agriculture.” Hun vuur veroorzaakte een zwarte rookwolk die zich mengde met witte traangaswolken. Het Europees Parlement evacueerde personeel vanwege schade veroorzaakt door de betogers.

“We vechten om onze banen te beschermen,” zei Armand Chevron, een 23-jarige Franse boer.

Honderden boeren, zoals Pierre Vromann (60), waren met tractoren gekomen en parkeerden die om wegen rond de belangrijkste EU-instellingen te blokkeren.

Het Mercosur-akkoord zou “slecht zijn voor boeren, slecht voor consumenten, slecht voor burgers en slecht voor Europa,” aldus Vromann, die vee en granen houdt in het nabijgelegen Waterloo (België).

Andere boeren kwamen zelfs uit Spanje en Polen.

Groeiende bedenkingen over het akkoord 
De Franse president Emmanuel Macron bleef tegen het Mercosur-akkoord gekant bij aankomst op de EU-top donderdag en drong aan op verdere concessies en meer besprekingen in januari. Hij zei in gesprek te zijn met onder meer de Italiaanse, Poolse, Belgische, Oostenrijkse en Ierse collega’s over uitstel.

“Boeren staan al voor enorme uitdagingen,” zei hij, te midden van protesten tegen het handelsakkoord en een rundveeziekte die regio’s in Frankrijk treft. “We kunnen ze niet opofferen voor dit akkoord.”

Bezorgd over het groeiende extreemrechts dat steun wint door kritiek op het akkoord, eist Macrons centrumregering waarborgen om grote economische ontwrichting in de EU te monitoren en te stoppen, strengere regels in Mercosur-landen zoals pesticidenbeperkingen, en meer inspecties van importen in EU-havens.

De Italiaanse premier Meloni zei woensdag in het Italiaanse parlement dat ondertekening van het akkoord in de komende dagen “voorbarig zou zijn.”

“Dit betekent niet dat Italië het akkoord wil blokkeren of tegen wil zijn, maar dat het akkoord pas wordt goedgekeurd als er adequate wederzijdse garanties zijn voor onze landbouwsector,” aldus Meloni.

Von der Leyen is vastbesloten het akkoord te ondertekenen, maar heeft de steun nodig van ten minste twee derde van de EU-landen. De Italiaanse tegenstand zou Frankrijk voldoende stemmen geven om een veto uit te spreken tegen Von der Leyens handtekening.

In Griekenland blokkeren boeren al wekenlang snelwegen om te protesteren tegen vertragingen in landbouwsubsidies, hoge productiekosten en lage prijzen, die hun sector verstikken en het onmogelijk maken rond te komen.

Mogelijk tegenwicht voor China en de VS 
Voorstanders zeggen dat het EU-Mercosur-akkoord een duidelijk alternatief biedt voor de exportbeperkingen van Beijing en de tariefoorlog van Washington, terwijl tegenstanders vrezen dat het milieuvoorschriften en de iconische landbouwsector van de EU zal ondermijnen.

Duits bondskanselier Friedrich Merz zei voorafgaand aan de top in Brussel dat het wereldwijde aanzien van de EU beschadigd zou worden door uitstel of afstel van het akkoord.

“Als de Europese Unie geloofwaardig wil blijven in het mondiale handelsbeleid, moeten nu beslissingen worden genomen,” aldus Merz.

Het akkoord gaat ook over strategische concurrentie tussen westerse landen en China over Latijns-Amerika, zei Agathe Demarais, senior fellow bij de European Council on Foreign Relations. “Het niet ondertekenen van het EU-Mercosur-vrijhandelsakkoord dreigt Latijns-Amerikaanse economieën dichter bij Beijing te brengen,” aldus Demarais.

Onrust in Zuid-Amerika over het uitstel 
De politieke spanningen die Mercosur de afgelopen jaren kenmerken — vooral tussen Argentiniës extreemrechtse president Javier Milei en Braziliës centrumlinkse Luiz Inácio Lula da Silva, de twee belangrijkste partners van het blok — hebben Zuid-Amerikaanse leiders er niet van weerhouden een alliantie met Europa na te streven die hun landbouwsector ten goede komt.

Lula is een van de meest fervente voorstanders van het akkoord. Hij rekende erop het pact zaterdag te sluiten en daarmee een grote diplomatieke prestatie te boeken voorafgaand aan de algemene verkiezingen van volgend jaar. Hij zei verrast te zijn door Italië’s terughoudendheid en had er rechtstreeks met Meloni over gesproken.

Tijdens een kabinetsvergadering woensdag toonde Lula zich duidelijk geïrriteerd over de standpunten van Italië en Frankrijk.

“Als we het nu niet doen, zal Brazilië geen nieuwe akkoorden sluiten zolang ik president ben,” zei Lula, en voegde toe dat het akkoord “het multilateralisme zal verdedigen” terwijl Trump unilateralistisch opereert.

Milei, een nauwe ideologische bondgenoot van Trump, steunt het akkoord ook.

“We moeten stoppen met Mercosur te zien als een schild dat ons beschermt tegen de wereld, en het gaan zien als een speer die ons effectief toegang geeft tot de wereldmarkten,” zei hij enige tijd geleden.