Bergen plastic afval worden getransporteerd om gesorteerd te worden in de afvalscheidingsinstallatie van recyclingbedrijf Remondis in Erftstadt, Duitsland. (Foto: Reuters)
De gesprekken over ’s werelds eerste juridisch bindende verdrag tegen plasticvervuiling zijn donderdagavond uitgelopen, nadat landen op de geplande slotdag de diepe meningsverschillen niet konden overbruggen. De voorzitter van het Internationaal Onderhandelingscomité (INC), Luis Vayas Valdivieso, kondigde kort voor het einde van de vergadering aan dat de onderhandelingen vrijdag worden hervat in de hoop op een late doorbraak.

Het INC werd in 2022 door de VN-Milieuvergadering (UNEA) ingesteld met de opdracht een wereldwijd verdrag tegen plasticvervuiling op te stellen. Meer dan duizend gedelegeerden kwamen in Genève bijeen voor de zesde onderhandelingsronde, nadat de ronde in Zuid-Korea eind vorig jaar zonder akkoord was geëindigd.

Donderdag laat in de avond wachtten landen op een nieuwe ontwerpt tekst als basis voor verdere gesprekken, nadat een coalitie die inzet op een ambitieus verdrag het concept van woensdag had verworpen. Staten als Panama, Kenia, het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie uitten frustratie omdat kernartikelen over de volledige levenscyclus van plastics — van de productie van polymeren tot afvalverwerking en de effecten op de gezondheid — volledig uit de tekst waren verdwenen. Panama noemde de tekst van woensdag "repulsief" en drong aan op een complete herschrijving.

De scheidslijn loopt vooral langs de vraag of de productie van nieuwe ('virgin') plastics uit olie, steenkool en gas aan banden moet worden gelegd. Olieproducerende landen verzetten zich tegen zulke plafonds, terwijl voorstanders juist strengere controles willen op plasticproducten en gevaarlijke chemicaliën. "Je kunt deze twee posities niet met elkaar verzoenen," zei David Azoulay van het Center for International Environmental Law tegen Reuters. "Als het niet lukt, is het tijd serieus na te denken over hoe verder te gaan."

De EU-commissaris Jessika Roswall waarschuwde dat "een zwak, statisch akkoord niemand dient". Volgens haar is "een verdrag dat de volledige levenscyclus dekt en met de wetenschap kan meebewegen" essentieel. "De komende uren zullen uitwijzen of we dit moment aankunnen," aldus Roswall.

Saudi-Arabië, dat grote ingrepen afwijst, stelde dat er niets kan worden besloten voordat de reikwijdte van het verdrag helder is afgebakend. Buiten de zaal voerden belangenorganisaties actie tegen een "zwak verdrag", terwijl de OESO waarschuwde dat zonder ingrijpen de wereldwijde plasticproductie tegen 2060 kan verdrievoudigen, met grotere schade voor oceanen, gezondheid en klimaat als gevolg.

Zoekend naar een uitweg zei de Noorse minister van Klimaat en Milieu, Andreas Bjelland Eriksen, medevoorzitter van de High Ambition Countries, dat "alle partijen moeten compromissen sluiten". Noorwegen is bereid alle artikelen opnieuw te bespreken — inclusief mogelijke beperkingen op chemicaliën en productie — "om een pakket te smeden dat voor iedereen goed genoeg is."

Industrievertegenwoordigers toonden zich voorzichtig optimistisch. "Dit kan echt goed uitpakken voor onze sector, de samenleving en het milieu," zei Ross Eisenberg, voorzitter van America's Plastic Makers (American Chemistry Council). De koepel waarschuwde wel dat de VS mogelijk geen verdrag zullen ratificeren als er verbodsbepalingen voor chemicaliën of productielimieten in komen.

Tegelijkertijd dringen circa 300 bedrijven, waaronder Unilever, aan op een ambitieus verdrag met wereldwijde harmonisatie van regels. "Zonder die mate van harmonisatie riskeren we verdere fragmentatie en hogere kosten," zei Ed Shepherd, senior manager duurzaamheid bij Unilever.

De Colombiaanse parlementariër Juan Carlos Lozada vond dat "geen deal beter is dan een uitgehold compromis". Of een nieuwe brugtekst de kloof kan dichten, moet blijken wanneer de delegaties hun overleg hervatten.