Zwart water (links) vervuilt de Acre-rivier bij Rio Branco in de deelstaat Acre, Brazilië. De stad Rio Branco kampt met watertekorten vanwege de lage waterstanden van de rivier tijdens een droogte. (Foto: AP)
De Amazone, die een vijfde van het zoetwater ter wereld in handen heeft, begint het droge seizoen met veel van zijn rivieren die al op een kritiek laag niveau staan, waardoor regeringen noodmaatregelen moeten nemen om problemen aan te pakken die variëren van verstoorde navigatie tot toenemende bosbranden.

"Het Amazonegebied kampt in 2024 met een van de ernstigste droogtes van de afgelopen jaren, met aanzienlijke gevolgen voor verschillende lidstaten", aldus een technische nota die woensdag werd uitgegeven door de Amazon Cooperation Treaty Organization, waartoe Bolivia, Brazilië, Colombia, Ecuador, Guyana, Peru, Suriname en Venezuela behoren.

In verschillende rivieren in het zuidwesten van de Amazone zijn de waterstanden het laagst ooit gemeten voor deze tijd van het jaar. Historisch gezien zijn de droogste maanden augustus en september, wanneer branden en ontbossing pieken. Tot nu toe zijn de zwaarst getroffen landen Bolivia, Peru en Brazilië, aldus ACTO.

Maandag heeft het federale wateragentschap van Brazilië een watertekort afgekondigd in twee grote bekkens, Madeira en Purus, die een gebied beslaan dat bijna zo groot is als Mexico. De volgende dag riep de deelstaat Acre de noodtoestand uit vanwege een dreigend watertekort in de hoofdstad. In juni nam de aangrenzende deelstaat Amazonas dezelfde maatregel aan in 20 van de 62 gemeenten die meestal alleen via water of lucht bereikbaar zijn, zelfs in normale tijden.

Deze stappen werden meer dan twee maanden eerder genomen dan in 2023, toen het grootste deel van het Amazonegebied te maken kreeg met de ergste droogte ooit, waarbij tientallen rivierdolfijnen omkwamen, steden maandenlang in rook werden gehuld en duizenden mensen die afhankelijk waren van watertransport, werden geïsoleerd. De maatregelen worden gebruikt om de monitoring te vergroten, middelen en personeel te mobiliseren en federale hulp aan te vragen.

De diepte van de rivier de Madeira, een van de grootste zijrivieren van de Amazone en een belangrijke waterweg voor sojabonen en brandstof, daalde op 20 juli tot onder de 3 meter bij Porto Velho. In 2023 gebeurde dat op 15 augustus. De scheepvaart is 's nachts beperkt en twee van de grootste waterkrachtcentrales van Brazilië kunnen de productie stilleggen, zoals vorig jaar gebeurde.

In de Amazonas-stad Envira zijn nabijgelegen rivieren te ondiep geworden om te bevaren. Lokale functionarissen hebben ouderen en zwangere vrouwen gevraagd om van riviergemeenschappen naar het stadscentrum te verhuizen, omdat ze anders mogelijk geen medische hulp kunnen krijgen. Boeren die cassavemeel produceren, kunnen het niet op de markt krijgen. Als gevolg hiervan is de prijs van dit basisvoedsel in de Amazone meer dan verdubbeld, aldus de lokale overheid.

Een andere zorg is brand. Er waren ongeveer 25.000 branden van januari tot eind juli - het hoogste aantal voor deze periode in bijna twee decennia. In de Amazone worden branden meestal door de mens veroorzaakt en gebruikt om weilanden te beheren en ontboste gebieden te kappen.

In Acre heeft de droogte al geleid tot watertekorten in verschillende gebieden van de hoofdstad, Rio Branco. Deze gemeenschappen zijn nu afhankelijk van water dat per vrachtwagen wordt aangevoerd, een probleem dat zich het jaar ervoor ook voordeed. Tussen de twee droogtes werden 19 van de 22 gemeenten van de deelstaat getroffen door ernstige overstromingen.

"Het is twee jaar op rij dat er extreme gebeurtenissen zijn geweest", vertelde Julie Messias, minister van Milieu van Acre, aan The Associated Press. "Het resultaat is dat we te maken krijgen met een dreigend voedseltekort. Eerst werden de gewassen overstroomd en nu is de plantperiode erg droog."